Letërsia Shqiptare - Rruget e ferrit

Qeshja dhe në burg kur kujtoja se në qytetin e vogël të Lezhës, ku unë shkoja shpesh për të kaluar miqtë e mi ahere, Rudolf Markun, Ndoc Gjetjen...dhe ata, krahas shakave armiqësore që bënim, më treguan se Ndoci, pasi kryen shkollën e lartë, kërkon të punojë në bibliotekën e qytetit. Jo, jo, në asnjë mënyrë, u përgjegjën seriozisht, sepse shkruan poezi dhe mëson gjuhë të huaja.

I dënuar me 9 vjet burg në mungesë në Jugosllavi për veprimtari nacionaliste në Kosovë, gazetar i hershëm i “Rilindjes”, Esat Myftari, arratiset në Shqipëri, (në atë pjesë që quhet Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë), mësues në Shëngjin dhe Tale, ka pasionin të grumbullojë libra. Ble nga bukinistët e vjetër ilegalë tërë ata klasikë rusë e francezë. (I gjeta në Përmet, i ruanin në tavanin e një librarie.)
Pothuaj si të gjithë kosovarët e ardhur këtej, edhe Esati arrestohet dhe dënohet me 10 vjet burg për agjitacion dhe propagandë. Shkaku: u rebelua në një mbledhje fshati kundër mësimeve të partisë. Dënohen dhe librat e tij. Me thasë shkarkohen në oborrin e shkollës ku ai kishte dhënë mësim biologjinë. Dhe ju vu zjarri. U dogjën Dostojevskij, Gëte, Turgenievi, Çernishevskij, Man, Hes, libra të vjetër të shqipes, ditari i tij, dorëshkrime, të cilat i kishte mbartur që nga vendlindja, Peja, kur u arratis. Dhe atë burg që nuk e bëri në Jugosllavi, ju shmang sikur serbëve, po e bënte këtu, te atdheu-ëndërr. Por i veçuar në burgun e Ballshit e të Zejmenit. Si emigrant me grekë, sllavë e ndonjë italian. Për komunistët kosovarët s’ishin ende bashkatdhetarë. Veç kur e çonin në ambulancën e burgut, mund të takonte shqiptarë, në prani të policit. Pra duhej të ishte i sëmurë. Thuhej se supa e tyre, nga që ishte burg i të huajve, kishte pak më tepër mish se e jona, por që nuk dukej kurrë.
Esat Myftari bëri një protestë për librat. U qe bërë një trajtim mizor. Edhe një libër si “Historia e dashurisë”, në kroatisht, dhuruar nga emigrantë, meqënëse kishte një fotografi të një gruaje në prehërin e një burri, bëri që i pandehuri të trajtohet si shpërndarës i literaturës pornografike. Jo, është libër që trajton dashurinë në shekuj, tha. Ç’dashuri, thua, i thanë. Në shekuj vetëm dashuria për Partinë është. Edhe kur nuk ishte krijuar? Flasim për shekujt e ardhshëm, ne na takon e ardhmja!
Si përgjigje nga lart për protestën Esatit i kthyen në burg antologjinë “E di një fjalë prej guri”, poezi me autorë nga Kosova, botim i Tiranës. I hap kapakët librit dhe s’gjen asgjë brenda. Kurse nga libri “Tregime të moçme shqiptare” i sollën gjysmën. Dhe një poezi në dorëshkrim. Nëse është e jotja, i thanë...