Letërsia Shqiptare - Preç Zogaj i kthehet romanit

Poeti, publicisti dhe eseisti Preç Zogaj ka prezantuar për median dje në Tirana Hotel Internacional romanin e tij “Kufiri”, i cili është hedhur në treg nga shtëpia botuese “Dituria”. Ky është romani i tretë i Preç Zogaj, ndërsa në fillimet e krijimtarisë së tij ai është prezantuar më tepër me vëllimin poetik si “E pakryer”, “Qielli i gjithkujt”, “Kalimi”, “Para erës së re”. Nga përvoja e tij si publicist dhe politikan i njohur kanë dalë më pas në dritën e botimit gjashtë vellime eseistike si “rënia e zgjedhjeve”, “Vera e përjetshme”, “Lufta jocivile”, “Nga hiri”, “Finalja”. Ndërsa Zogaj gjatë kohës që është marrë me politikën ka pasur një periudhë heshtjeje për krijimtarinë në gjininë e romanit, nuk kanë munguar më parë romanet e tij që titullohen; “Pa histori” dhe “Agjenti i gjyshit”. Më pas janë bërë shumë të njohura novelat “Shëtitorja” dhe vëllimet me tregime “Njëri nga ata” dhe “Vonesa”. Fabula e romanit të Preç Zogajt mbart dramën e një djaloshi njëzetëvjeçar të quajtur Aleksandër Gera, banor i një qyteti të vogël mes bjeshkëve të Veriut. Gera përfundon padashje në Jugosllavinë fqinje. Prej këtij çasti e gjithë jeta e tij destinohet të futet fatalisht në një spirale keqkuptimesh dhe goditjesh që nuk mund të mos përfundojnë në tragjedi. Absurdi dhe drama e kufijve, kjo është paradigma që mëton të nëvizojë ky roman, i cili i vendos ngjarjet diku rreth viteve tetëdhjetë të shekullit të kaluar.

Prezantimi i romanit “Kufiri” u bë dje në praninë e studiuesit Remzi Lani, të studiuesit Agron Gjekmarkaj dhe autorit Preç Zogaj. Remzi Lani i cili ka bërë edhe redaktimin e librit ka rrëfyer lidhjen e tij të parë me dorëshkrimin e autorit. Ai tha se kur e lexoi atë libër e quajti një rast të lumtur, sepse nëpërmjet “Kufiri”-t prezantohet Preçi politikan nëpërmjet mëdyshjeve; publicist, prozator a poet. “Zakonisht për Preç Zogaj thuhet që është poet”, tha Lani. Ndër të tjera, studiesi i njohur Remzi Lani pohoi se “Kufiri” është proza më serioze e Zogajt. Ai e vlerësoi romanin për arsye se shkrimtari ka trajtuar një nga konceptet më themelore të njeriut; i cili ka sot përballë shumë kufij. “Përmes ngjarjeve të romanit luhet në mënyrë elegante me disa nga kufijtë”, është mendimi i studiuesit, të cilët janë kufij regjimi, kufij shtetesh, kufij dashurie, kufij marrëdhëniesh delikate, kufijë indiference... “Pikërisht kuptimi dhe moskuptimi i tërë kësaj hapësire kufijsh lejon të zhvillohet një narracion dinamik”, tha ndër të tjera studiuesi Lani. Ndërsa studiuesi Agron Gjekmarkaj romanin e ri të Zogajt e quajti një ngjarje me rëndësi në jetën letrare, sepse sipas tij romani “Kufiri” nuk është thjesht një libër i ri në qarkullim, por ka rëndësi se me romanin e ri ndryshojnë jo pak kufijtë e letërsisë shqipe të pas viteve ‘90. Brendinë e romanit Gjekmarkaj e ka cilësuar si një kuadër të gjallë metaforik ku autori supozon pesimizimin në esencë të fjalës, por jo pesimizmin përsa u përket kufijve. “Kufiri është edhe shenja absolute e romanit; barriera që ngrenë kufijtë tek njeriu përçojnë këto ngjyra të natyrshme pesimizimi”, tha Gjekëmarkaj. Vetë autori Preç Zogaj mendon se ndryshe nga proza tjetër e tij “Kufiri” është një kthim tek romani dhe sipas tij ky duhet konsideruar si një roman i mirëfilltë artistik dhe jo si një ese politike. Pasi falenderon botuesit dhe median për vëmendjen ndaj veprës së tij, Zogaj dje u shpreh për ndrushimin e gjinisë se ndoshta me një roman u bën sfidë mesazheve të eseve politike, sepse sipas tij “mesazhet politike që nuk mund të dëshmohen si protagoniste gjejnë hapësirë më të mirë për t’u shprehur në një roman artistik”.