Letërsia Shqiptare - Libër me vështrime e trajtesa publicistike për artin letrare e pamore

Pos disa nga përcjellësit e kësaj “jete” të artit letrar. Tash me një përkushtim të denjë po e bën letrari e publicisti Nijazi Ramadani dhe, me këtë vepër ky krijues ka bërë një lloj sprove për artin letrar e publicistikë.

Nga Minire Berisha

Studiues të arteve: qoftë letrarë apo të arteve të tjera, ku më shumë bëjnë fjalë për romanin, poezinë e artin pamor, pikturat, e më pak i qasen artit të krijimit dhe procesit të thurjes dhe përbërjes. Kjo gjë është fare e qartë dhe evidente, për faktin se, në letrat tona është më pak e prezantuar dhe më pak vështruar nga studiuesit të fushave të ndryshme e jetës. Në anën tjetër, të paktë janë ata vështrues që i qasen kësaj “pune”, ngase është një punë më “delikate”, më e vështirë se ta vështrosh një përmbledhje me poezi apo roman. Artin letrar e pamor do një qasje krejtësisht tjetër të trajtimit. Janë disa kritere që dalin nga vetë, duke e shpërfaqur për aty me autorë aretist të fjalës dhe të ngjyrës që e lërojnë tekstin letrar dhe atë pamor , janë vlerësimet e para rreth botimeve. Dhe, vështruesi do të jetë ai që të ketë njohuri për letrat, botimet, subjektin letrar apo pamor, dhe me fare pak për atë “angazhim” publik sipas vrojtimeve të lexuesit dhe autorit. Kjo bënë që ai të shtroi çështjet e një spektri të gjerë, dhe jo vetëm të prezantoj shkrim-vështrimi informativ, por ai vështrim të jetë më i përafërt mes autorit lexuesit dhe pasioneve për letrat. Sikundër kritika letrare që është produkt i mendjes së pjekur që është edhe gjinia më e vështirë e shkrimit, por edhe e realizimit të saj, po ashtu edhe vështrimet janë më të vështira dhe kërkojnë mund e njohje të gjithanshme në këtë drejtim. Kësaj here po të bëhet fjalë për krijuesin e publicistin, Nijazi Ramadanin, i cili brenda një kohe të shkurtër na doli me dy libra për artin letra dhe pamor. Ky është njëri nga vështruesit e “jetës” publike nga një këndvështrim publicistik e letrar, dhe me të tillë publikime, edhe ka dalë shpeshherë me shkrime nëpër revistat e gazetat e përditshme shqipe, si dhe jashtë në revistën ARS të Tiranës, revistën panevropiane Haemus të Bukureshtit, Gazeta "Pelegrin" dhe "Athina". Kjo punë e tij pëlqehet edhe adhurohet nga lexuesit dhe teorikët e artit. Më parë ishin disa nga përcjellësit e kësaj “jete” të artit, por tash me një përkushtim të denjë po e bën N. Ramadani, një letrare e publicist nga Gjilani. Siç e dimë, ai herë pas herë ka botuar shkrime nëpër gazetat tona për krijimtari letrare në poezi, prozë, por edhe sot këtë gjini e përcjell për mes editimeve të herëpashershme te SHB "Rrjedha", si dhe të shtojmë edhe këtë se, ai njëherit është edhe krijues i gjinive tjera të tjera letrare. Po ashtu, Nijazi Ramadani ka botuar këndvështrimet letrar artistike “ Vrojtime artistike”, Rrjedha, 2006 Gjilan, veprën tjetër” Qasje tjetër për skenën”( recensione, kritikë, ese për teatrin dhe dramën, si dhe pritet të dalë nga shtypi me librin poetik “Fisi pikë e pesë”(Poezi), fitues i Çmimit ishte i nderuar laurat “Art-Penda nga Klubi i Artistëve, gazetarëve dhe shkrimtarëve “Rrjedha” në Gjilan dhe, tani së fundi, laurohet me “Çmimin e parë” për kritikë letrare në Athinë dhe në vendin e tretë në prozë (2006).
Gjer tani ka botuar një numër të veprave letrare e publicistike. Kohës së fundit e ka botuar librin me vështrime me titull “Qasje tjetër për skenën”, që është një angazhim i duhur në këtë aspekt. Nijazi Ramadani ia ka hyrë punës në pasqyrimin e pjesëve letrare, pamore dhe dramatike me vështrime jo aq të gjata, por të shkurta, të cilat lexohen lehtë nga lexuesi e artdashësit në përgjithësi. Ky krijues ka bërë njëlloj sprove në artin letrar, ku pas krijimtarisë letrare, kryesisht Ramadani merret me problemet e teatrit, dramës, botime ekspozitave por, nga një herë atë e shohim duke u marrë edhe me shkrime të tjera letrare, publicistike, kulturore dhe politike. Është autor i shumë shkrimeve jo vetëm letrare, por edhe i vështrimeve të ndryshme për librin, teatrin, shfaqjet skenike e të tjera. Veprimtaria e tij është e pasur me këto vepra: “Dhe shkronjë Arbëri” - (përmbledhje me poezi), “Jeta e Re” Prishtinë, (1995), libri me trajtesë historike dokumentare dhe politike: “Kosova dhe vetëvendosja”, Rrjedha, Gjilan, (1998), “Një qasje në teatër”, (2004), Gjilan, Libri më i ri i këtij autori është “Vrojtime artistike” (2007), të botuar nga edicionit “Rrjedha” në Gjilan. Po këtu N. Ramadani i ka të botuar, pos disa veprave në nivel të sferave të tjera, edhe disa nga veprat letrare nga fusha të ndryshme të “jetës” e letrare skenike teatrale, si: vështrime kritike, publicistikë etj. Libri ”Vrojtime letrare”, përfshin në vete një sërë shkrimesh me një këndvështrim të veçantë për librinë, krijuesitë e fushave të ndryshme dhe veprat e tyre, kryesisht për disa nga veprat e realizuara gjatë viteve të kaluara në rajon të Gjilanit dhe më gjerë.
Në aspektin e analizave, recensioneve dhe eseve që i ka bërë autorit Ramadanit, janë shkrimet të cilat më herët janë të botuar në gazetat shqipe, në mënyrë të veçantë, Ramadani, i shpërfaq në shkrimin e tij të zhanrit eseistik me titull debatues e kritikë në të cilat autori i ka përmbledhur si në një tekst që e hap librin “flet” për Beqir Musliun, “ Shkrimtari pranë buzëqeshjes”, Letërsia për fëmijë e Ali Huruglicës, vjen dhjetë vjet pas vdekjes së tij, pra letrari dhe studiuesi, si janë: ”Kafeneja ballkanike: e autorit Begzat Baliut, etj. Autori, N. Ramadani, në shkrimet e tij, pos tekstit dramatik të shfaqjes, ka të “rrëfyer” edhe përbërësit e tekstit si " Monografia pë krijuest e Kosovës juglindore, pos tjerave vihen në spikamë ndër ato realizime të radhitur në një këndvështrim analizues, kritikë e eseist:. Autori disa nga preokupimet e tij thelbësore për artin, i thotë në këtë libër, përkatësisht e paraqet ashtu si është e paraqitur para publikut nga autori dhe shikimi i lexuesit artdashës. Në një mënyrë të veçantë, ai ka paraqitur ashtu si e ka përjetuar vetë letrat e botuar së fundi dhe në disa raste me një tonë kritikë dhe vlerësues por, këtë përjetim e thotë tash me një shkrim publicistik të zhanrit eseistik me titull debatues e kritikë se ”Vrojtime...”, “Çështjet e gjuhës së shkruar dhe të folurit në veprat e botuara”, ku në këtë aspekt e këndvështrim i dalë për Shkrimtarin Zejnullah Halili, Shefik Shkodrën, për librin “Psherëtimë për tokën”, Hysen Kçikut, Monografia "Biblioteka, një kënd i dashur-1999-2005", i autorit Shefki Osmani, librin “Gjaku i pragjeve” i autorit Tefik Selim. Ramadani merret edhe me librin tjeter me fabula të mbledhura në trevën juglindore të Kosovës në malësinë e Karadaket e të rrethit të Gjilanit, të paraqitura në përmbledhjen “Fjalë e porosi të mençura”, dhe “Përjetime kujtime”, të autorit mr. Misin Misini. Po, ashtu prezenton edhe vepren letrare të Tefik Zymberit "Dielli nuk vritet", si një përmbledhje me poezi, prozë dhe publicistikë të zgjedhur dhe të përmbledhur nga bashkëveprimtaret e tij, libri me krijime letrare “Si dy fluturat” të autores Gresa Murati.Vargjet poetike “ Është vetëm një ëndërr”, Lulzana Pajazitit, dhe kjo është nevojë kohe e mbarshtimit nga një debati me lexesin, në çështjet e gjuhës letrare dhe artistike, edhe një “grimë” kritikë për librin si dhe për komunikimin me lexesin dhe trininë autor-botues-lexues. Kjo ia vlen për një qasje të vërtetë të kësaj natyre në ndërtimin e një strukture letrare e krijuese të suksesshme në jetën tonë të përditshme artistike. Pos tjerave, në libër të autorit vihen në spikamë ato realizime të radhitura në një këndvështrim analizues- kritikë e eseistikë: ku bie edhe libri i publicistit dhe studiuesit, Daut Dautit, “Lufta për ‘Trepçën’ ( sipas dokumenteve britanike), vlen ta përmendin me këtë rast , frymëzimi i autorit dhe motivi, janë si pjesë më e thjeshtë e fillimit të bërjes së subjektit të një vepre arti, që artistit i shërben si organizuese e saj, ku një nisëm që përshkon ndjenjat, emocionet, duke filluar mbi bazat e krijimit, mënyrën dhe format e krijimit që është një thyerje meditative kohe, apo një lexim racional i veprës. Këto trajtesa që janë në mes të përbërësve të tyre bëjnë shpalosjen e artit letrar dhe artistik. Kështu, disa nga temat që dalin nga ky libër që ndahet në 22 njësi të integruara në mes veti, dhe të botuara nga “Rrjedha”, Gjilan, 2006, faqe 64.