Oret e Etheve II
| Saturday, 02.03.2007, 11:06 AM |  

E thënë shkurt, neve në gjumë me sa duket na mungonte hija fisnike, pa të cilën nuk mund të paraqiteshim më në publik, domethënë nëpër revista me ngjyra, gazeta të përditshme e ekrane televizive. Ne ishim tashmë batalioni i klasikëve të Europës së re, poetë e romancierë, dramaturgë e eseistë, kishte midis nesh madje edhe skenaristë fejtonesh televizive e spotesh publicitare, soj i ri ky për Panteonin.

Gjithë ç’i nevojitej peizazhit modern të përjetësisë gjendej në atë tren. Më parë se ta kuptonim ne vetë, fatin tonë e kishin ndjerë të tjerët, ata, që na kishin qëmtuar kokërr për kokërr për të na mbledhur në këtë shtegëtim, i cili nuk ngjante në asgjë me varkën e Noes, e kishin kuptuar mandej tërë anëtarët e rrjetit të tyre të gjerë, një rrjet i shtrirë në mbarë kontinentin me burra dhe gra të rinj e më pak të rinj, rrogtarë e vullnetarë, të cilët organizonin deri në imtësitë më të fundme pritjen tonë me fjalime prekëse poltikanësh qysh në stacionet e trenit, fanfara, shfaqje teatrale e folklorike, për t’u vazhduar me recepsione e darka madheshtore nëpër kancelaritë e burrave të shtetit, kryetarë bashkishë të kryeqyteteve, ministra kulture, kryeministra, presidentë ku, përveç verës, uiskit, vodkas, lëngjeve të frutave dhe vetë frutave, mishrave, sallatave, peshqve e djathrave më të zgjedhura, kishte gjithashtu prapë fjalime sinqerisht falenderuese për ne, që kishim marrë mundimin t’i vizitonim në këtë kapërcyell të paharrueshëm shekujsh. Fjalimet ishin gjithmonë optimiste për të ardhmen e përbashkët të popujve europianë dhe zgjasnin nganjëherë me tepri, është e vërtetë, por të zotët e shtëpisë ishin lehtësisht të falur sidomos kur fjalimet shoqëroheshin edhe me ceremonitë po aq optimiste të shpalljes së fituesve të konkurseve të zhvilluara nëpër shkolla nën përkujdesjen e lartë të zonjave të para të vendit për të vënë dorën në kohë mbi poetët e prozatorët e ardhshëm, ata që do të na zëvendësonin ndërkaq, meqenëse ne ishim tashmë pothuajse të ikur nga përditshmëria e lodhshme e bashkëkohësve tanë, ishim pothuajse klasikët e shekullit të ri, na mbetej ende një hap për të hedhur e që nuk ishte dhe aq i vështirë: na mbetej të vdisnim. Kjo varej e s’varej krejt nga ne. Apokalipsi i paralajmëruar qysh në Mesjetë nga Nostradamus e i konfirmuar kohët e fundit edhe nga rrobaqepësi parizian Paco Rabal, përfundimisht nuk po ndodhte, dhe aq më mirë. Zgjidhja nuk do të ishte te një përmbytje e përgjithshme e tokësorëve të Zotit, edhe sikur të shkohej me shpresën se do të shfaqej një Noe i ri për të shpëtuar një grusht prej tyre. Zgjidhja ishte të zhdukeshim vetëm ne dhe të mbijetonin të gjithë të tjerët për të na kujtuar. Sa më shumë treni shtyhej përpara, drejt veriut të sheshtë, të pakufishëm, aq më shumë shtohej gatishmëria jonë për të kryer aq sa na përkiste. Ishte aq e bukur lavdia, aq dehëse, sa nuk do të mund të ktheheshim më në jetën e mëparshme, e cila, armiqësisht vazhdonte të na ndiqte herë në krah të trenit e herë një hap përpara, me një bindje të neveritshme se në Berlin, në mbyllje të udhëtimit, do të dorzoheshim sërisht në krahët e saj të ashpër si në krahët e gruas së durueshme, që fal arratisjen e përkohëshme të burrit me një akrobate kalimtare cirku.

Ne nuk ishim të marrë për t’u kthyer në ata krahë të regjur pa pikë lezeti tashmë. Nga ana tjetër nuk ishim të marrë as për të parë ëndrra me sy hapur e të besonim se mund të mbeteshim klasikë për së gjalli. Shumica e shumicës së efektivit të batalionit tonë ishin tepër të rinj për t’u pranuar si klasikë të gjallë. Europa, jo vetëm ajo e rrejshmja e Brukselit, por edhe ajo e vërteta, e ardhshmja, Europa e lashtë kulturore, ishte gjithandej njësoj peng i origjinës së vet shpirtërore. Jezui kishte qënë ai që kishte qënë, qoftë i bekuar, ishte sjellë siç ishte sjellë me bashkëkohësit e vet duke mbartur midis tyre jo vetëm zemrën e vet, por dhe vetë zërin e dhemshur të Zotit, kishte predikuar ato, që kishte predikuar, por për t’u bërë ai që është prej dy mijë vjetësh e që do të vazhdojë të jetë, iu desh të vdiste, ashtu siç vdiq, i kryqëzuar barbarisht. Ndoshta po të kishte qënë i moshuar aq sa të mos predikonte më dot, vetëm të rrinte pranë zjarrit dimër e verë duke ngrohur këmbë e duar e duke u ankuar për motin, që i ngacmonte reumatizmën, do të pranohej për idhull, siç pranohen ende sot disa pleq pasi kanë mbërritur në moshën kur nuk u punon më asgjë në kokë e as në trup dhe ata shfaqen nëpër ceremoni përvjetorësh kombëtarë e ndërkombëtarë duke tërhequr këmbët zvarrë e duke shpërndarë rretherrotull një buzagaz të zbrazët, të panevojshëm. Nejse! Ky ishte realiteti i kontinentit tonë dhe ne nuk do të kishim më kohë për ta ndryshuar. Ne, të mbuluar në kaq pak javë me dafina gjithëfarëllojesh, latine, gjermanike, sllave, balltike, ishim tashmë pothuajse klasikë, një fat, që na e kishin kujtuar të tjerët, por që ne nuk e kishim kundërshtuar, përkundrazi, e kishim besuar sakaq, qysh mbrëmjen e parë të bashkimit tonë në Lisbonë dhe kishim vazhduar pa ngurrimin më të vogël ta jetonim ketë fat, a thua se ishim përgatitur prej kohësh për një ditë të tillë të madhe. Sa drejtë ishte bërë rekrutimi!

Askush nuk u lodh të na i mësonte huqet e të mëdhenjve. Doli se e kishim patur brenda vetes gjithë tharmin e nevojshëm për t’u sjellë denjësisht si pothuajse-klasikë. Pa asnjë marrëveshje midis nesh dhe as me organizatorët e udhëtimit, ne kishim vepruar të gjithë njësoj, saktësisht sipas këshillës së Mark Tuenit, një klasik amerikan, vërtet, po s’prish punë, i cili duke folur për veten e vet, thotë se nuk bën asgjë për të dalë në pah, por nuk refuzon aspak të tërheqë vëmendjen e të tjerëve. Modesti, ama pa cënuar vetëdijen e plotë për vlerat sipërore, kaq mund të nënvizonim ne në shembullin, që po ndiqnim e që ishte shembulli i pastër i beatifikimit. Për pasojë, shumë shpejt huqet tona nuk ishin më huqe, ishin vetëm mundësi të pafundme, që u jepnim ne kujdestarëve tanë dhe të tjerëve, të na duronin, të na shërbenin, duke qënë kështu shumë e më shumë në kontakt të drejtpërdrejtë me ne, për të marrë shumë e më shumë nga ndriçimi ynë i brendshëm, nga fisnikëria jonë prej pothuajse-klasikësh për t’u shprehur më mirë me gjuhën e euroqëndrorit, danubiano-parizianit Peter Handke, dhe mbështetja në gjuhën e një avokati vullnetar të Millosheviçit do të më ndihmojë për të fshirë edhe ndonjë hije dyshimi për amerikanofili. Ne e shihnim, pra, qartë e më qartë fundin, dhe ai nuk mund të ishte tri llojesh, vetëm dy: ose do të ktheheshim pa vonuar në ish-pothuajse-klasikë të Europës së shekullit të ri, duke u ngjarë kështu disa sportistëve veteranë, të cilët mbërritën Zoti e di se si një ditë prej ditësh deri te stoli i rezervave dhe më pas, një jetë të tërë, u molisën duke kujtuar se si sterviteshin për finalen e madhe, që nuk arritën dot kurrë ta luanin; ose do të vazhdonim rrugën e nisur, me dashje pa dashje pak rëndësi kishte, por ku nuk do të na mungonte ndihma për të prekur lavdinë e përjetshme, domethënë do të braktisnim vullnetarisht trupin tonë si gjënë e tepërt, të shpërbëshme nga koha, pra të dëmshme.

Do të ishte mëkat i pafalshëm së pari ndaj vetes sonë ta çonim kot mundin e një makine kaq të madhe e komplekse, që punonte për ne prej më shumë se dy vjetësh. Ishte përgatitur gjithçka-gjithçka, që ne të ndjeheshim të sigurtë për suksesin përfundimtar. Nuk ishte vetëm ai konkursi për poetët e prozatorët e rinj, që përmenda më lart e që synonte natyrshëm të na qetësonte shpirtin para ikjes njëherë e mirë nga bota e tallazitur e të gjallëve. Ishte krejt me vend të parashikohej siç dhe ishte parashikuar se ne, jo të gjithë, por disa prej nesh, le të themi më të ndërgjegjshmit për domosdoshmerinë shoqërore të poetëve, romancierëve e kështu me radhë, nuk do të pranonin të largoheshin vetëm për të kënaqur egon e tyre sado e madhe të jetë ajo dhe t’i linin shoqërisë një zbrazëti të tillë shkretuese. Për më keq, as egoja e tyre nuk do të kënaqej vërtet kështu, pasi nevojiten letrarë të gjallë për ta hedhur herë pas here vështrimin, qoftë edhe të shtirur, në tempullin e përjetësisë, atje ku prehen klasikët, duke ushqyer flakën e vërdheme të mbijetesës së emrit të tyre. Ishte përgatitur, siç shihet, gjithçka-gjithçka, që ne të mos ngurronim ta hidhnim edhe hapin e fundit e që shënonte të vetmin çast gjatë udhëtimit tonë të zilepsur, kur vendimi ynë peshonte pak a shumë barabar me vendimin e bamirësve tanë. Edhe ky ekuilibër kishte kuptimin e vet të fshehtë.

Duke marrë parasysh rrezikun e dyshimit të ndonjërit prej nesh në vlerat e trashëgimisë së shkruar, që ai vetë po linte prapa, apo keqardhjen e ndonjë tjetri pse po ndërronte jetë pa shkruar subjektin, për të cilin kishte ëndërruar kaq e kaq vite, një politikan i ri e shumë i suksesshëm, kryetar i bashkisë së njërit nga kryeqytetet e bukura balltike, ishte porositur kush e di nga kush të tregohej me ne plotësisht i hapur. Në sallën e madhe të bashkisë së tij, ku na kishte ftuar për drekë, një ndertim i hijshëm barok, ku nuk lejohej as pirja e duhanit meqenëse ai vetë nuk pinte më, rreth një tryeze, ku nuk mungonte asgjë nga kuzhina e pasur vendase për të shoqëruar verërat e mira kiliane, hungareze e gjeorgjiane, me një qetësi buzëqeshëse, që ne nuk e morëm kurrsesi për shpërfillje e as për fodullek, ai na pohoi se kishte shtatë a tetë vjet pa lexuar një libër. Me një llogari të thjeshtë dilte se ai e kishte ndërprerë leximin e librave me ardhjen e lirisë në atdheun e tij dhe ka vend të mendohet se pikërisht kjo gjë i kishte sjellë fat si në biznes edhe në politikë. Ne shpërthyem sakaq në duartrokitje e pasthirrma entuziaste, aq sa edhe ai vetë u befasua e nuk donte të besonte në sinqeritetin e përgëzimeve tona. Kur u bind se ne vërtet ishim fort të kënaqur me ç'kishim dëgjuar, u bë me turp e gati ra në gabim të shfajësohej duke na kujtuar se si ia përpinte kohën qeverisja e qytetit, aq sa kishte lënë tashmë pas dore edhe bizneset e veta (mësuam se ishte një nga pasanikët e rinj më të kamur të vendit të tij, i pasuruar, kuptohet, pas rënies së komunizmit). Ai nuk e merrte dot me mend lehtësimin, që na kishte dhënë. Ashtu thjeshtë e thjeshtë, ai na kishte shfaqur modelin e politikanit, që do ta ndërtonte Europën e re, atë të shtrirën në kufijt e vet të natyrshëm midis Atlantikut e Uraleve, kufijt kulturorë siç thuhet, punë e madhe, shumë e madhe, ama pa marrë orë nga të zyrës e as nga të gjumit, madje as nga të pushimeve, aq më pak nga të pushimeve për të gërmuar nëpër lajthitjet e poetëve e të romancierëve të dikurshëm. Përtej entusiazmit tonë të ndershëm, diku në një horizont të padukshëm për syrin e politikanit të ri, zuri vend edhe keqardhja, masa e së cilës te çdonjëri prej nesh ishte në proporcion të drejtë me lodhjen e shkuar për të mbushur fletore e fletore të tëra me metafora e përshkrime, duke kërkuar me një vullnet prej milingone fjalët që bartnin më shumë nga ç’jepte realiteti, siç do të shprehej Jozef Brodski, e që në hesap të fundit zbulohet si një lodhje krejtësisht e kotë. Pra, nuk do të kishte gjykim të nesërm për trashëgiminë tonë letrare, nuk do të kishte kujtim as harresë të përcaktuar nga cilësia e veprës sonë, përderisa si për njërën edhe për tjetrën librat tanë do të ishin të papërdorshëm. Do të kishte diçka tjetër, më të mirë a më të keqe, por gjithsesi të ndryshme, emri i së cilës do të gjendej me kohë, kur nuk do të kishte kurrfarë rëndësie për ne.

Ne na takonte të ishim plot me keqardhje për rininë tonë të qorruar duke lexuar e duke shkruar, kur do të mund të ishim argëtuar nëpër kafenera, restorante, bordello, stadiume e do të kishim patur kështu natyrshëm një lulëzim më të shëndetshëm të personalitetit. Mallkuam Maks Brodin, që nuk e kishte respektuar testamentin Kafkës për të djegur gjithë shkrimet e tij, nuk dinim kë të mallkonim pse kishin mbijetuar shkrimet e Homerit, Dantes, Rabëlesë, Shekspirit, Servantesit, Stendalit, Gogolit, Tomas Manit, Fishtës, Xhojsit, Apolinerit, Kamysë, Mitrush Kutelit, Montales... Lista e atyre që na kishin vjedhur rininë, ishte tepër e gjatë. Por gjithsesi më të madhe, shumë më të madhe se keqardhjen ne patëm mirënjohjen për atë mesoburrë aq të hapur, i cili pa kurrfarë ambiguiteti na dha të kuptonim se përjetësia prej klasikësh të rinj do të ishte për ne as më shumë e as më pak veç një dhuratë, e dhuratat nuk vihen në diskutim. Ne nuk do të kishim asgjë të përbashkët me klasikët e shekullit, që po mbyllej, si Prusti apo Gombroviçi, rreth të cilëve nuk kishin reshtur grindjet. Ne do të ishim vetëm emra dekorativë, që përfaqësonin fotografi, vetëm fotografi burrash e grashë me pamje detyrimisht fisnike. Sapo diku rretherrotull nesh shfaqej ndonjë kamera apo aparat fotografik, ne duhej të këndellnim mbi fytyrë, në mprehjen e supeve, në nxjerrjen e kraharorit përpara, në lëvizjen e duarve, në kryqëzimin e këmbëve një fisnikëri rrezatuese. Kaq kërkohej nga ne si fillim e mbarim dhe sinqerisht nuk ishte shumë për shpërblimin që merrnim. Ishte një marrëveshje e heshtur, apo edhe e shqiptuar me gjysma fjalësh e që ne dukej sikur e kishim pranuar pa asnjë përjashtim. Jashtë syrit të kameramanëve dhe fotografëve ne kishim liri të pakufizuar ta shpalosnim papjekurinë dhe vulgaritetin tonë. Ky mirëkuptim zgjati pa tronditje deri sa mbërritëm në Moskë.

Edhe më e heshtur, por më pak detyruese, siç edhe më pak e sqaruar, ishte marrëveshja tjetër, ajo e qëndrimit tonë përfundimtar përpara pragut, ku fati ynë ndahej në dy pjesë kimikisht të pabashkueshme. Ishte e qartë si drita e diellit se përtej udhëtimit Literaturexpress, pra përtej datës 17 korrik 2000, ne nuk mund të mbeteshim një çetë pothuajse-klasikësh. Ose do të ktheheshim prapa, në pikën e nisjes, ku s'duhej të na priste më njeri, e do të ishim një çetë pothuajse-hiçësh, të shpërndarë kokrra-kokrra nëpër Europën e sotme, atë jo kulturoren, dhe do të vazhdonim të përplaseshim nëpër dyer redaksishë për të fituar bukën e gojës; ose do të ishim përfundimisht klasikët e tipit të ri, krejtësisht të përshtatshëm për kohët, që po vinin. E kujtova edhe një herë gjendjen, në të cilën ndodheshim jo se ne kishim ndonjë dilemë tashmë. Ne nuk kishim asnjë dilemë: do të shtyheshim vetëm përpara, përpara me ç’do çmim dhe pa pyetur se ku ishte kjo "përpara". Vetëm përpara. Por me sa duket, ata që na kishin vënë në shina dhe do të na shoqëronin deri te pragu për t’u siguruar deri në fund se ne e kapërcyem me rregull dhe dera e moskthimit u mbyll mirë pas shpinës sonë, kishin ndërmjet tyre disa paqartësira lidhur me mënyrën si do të vihej në skenë çasti ynë i mbramë, gjë që duhej ta zgjidhnin doemos vetëm ata, pasi ne, si frikacakë që ishim për t’u përballur me vuajtjet e trupit, nuk do të mund t’ia dilnim vetë dot mbanë pa u poshtëruar. Ose do ta merrnim edhe këtë punë siç e kemi zakon t’i marrim punët e zorshme, domethënë, duke i shtyrë dita më ditë për të nesërmen, derisa kjo e nesërme të ishte afati i zbritjes nga treni në Berlin dhe s’do të kishim më kohë për asgjë tjetër veç blerjes së biletës së rëndomtë të kthimit prapa, në atdhetë tanë të panevojshme. Por ne nuk ndjeheshim fort të shqetësuar, ne e dinim, ose të themi më mirë e ndjenim që skenari nuk mund të kishte harresa kaq të mëdha dhe as vend për improvizime të dyshimta. Ne kishim bërë seriozisht aq sa na takonte, kishim dhënë miratimin tonë pa kushte. Ata kishin vendosur të mos na zbulonin asgjë paraprakisht, gjë që ishte vetëm në të mirën tonë. Ajo, që do të ndodhte, mund të ishte tepër e tmerrshme dhe përfytyrimi i saj rrezikonte gjithsesi të na e ftohte para kohe dalldinë.

Gjithçka po shkonte për bukuri, por kjo heshtje, që u vinte për shtat të gjitha palëve, nuk ishte megjithatë pa asnjë të çarë. Unë vetë, dhe nuk e di nëse isha i vetmi, pasi për gjëra të tilla nuk flitej kurrë midis nesh, pra unë vetë pata dy herë rastin të të vihem shkarazi në dijeni për ç’na priste. Së pari në Lisbonë, kur sapo ishim mbledhur. G.M., një gazetare e njohur e televizionit France 2, ulur në kolltukët e rehatshëm të hollit të hotelit për të shkëmbyer dy fjalë njohëse para se të fillonim një intervistë, më pyeti, duke më parë drejt në sy dhe pa asnjë turbullim, nëse në tren do të ndodhte ndonjë vrasje. Unë kisha të drejtë të mos e kuptoja pyetjen, ose ndoshta dyshova në veshët e mi dhe iu luta ta përsëriste. Në fytyrën e saj nuk lëvizi asgjë, vetëm në skajet e buzëve iu përvijua një buzëqeshje e vogël keqardhjeje. Më kishte pyetur vërtet, pa asnjë dredhim, nëse në trenin e shkrimtarëve do të ndodhte ndonjë vrasje. Unë e kundërshtova krejt mendjelehtësisht dhe ajo mençurisht nuk nguli këmbë, vetëm se buzëqeshja keqardhëse në skajet e buzëve të saj u rrit pak si një rrudhë e përmbajtur, gjë që mua më zgjoi një kureshtje të papritur. Pse duhej kjo vrasje? Nuk e kupton vërtet pse duhet? Jo. Kush mund të ishte i vrari? Po vrasësi? Njëri nga ju shkrimtarët shqiptarë, ose dy, ose të tre bashkë vrisni një poet serb, që do të jetë bashkudhëtar me ju. Ose dhe e kundërta, pse jo, shkrimtarët serbë vrasin njërin prej jush, e plotësoi ajo shpjegimin e vet, që aty për aty unë e mora si një hamendje gazmore dhe qesha për ta mbyllur bisedën. Por sakaq më dogji. Kisha besim të palëkundur në paaftësinë time për të vrarë. Ajo kishte theksuar se i vrari duhej të ishte poet. Nuk kishte përmendur as romancier, as eseist e as autor teatri. Dhe nëse ky i vrarë duhej të ishte shqiptar mbetej të isha detyrimisht unë. Dy bashkatdhetarët e mi shkruanin vetëm tregime e romane. Lëshova një të qeshur të dytë, kësaj here fort të sikletshme, dhe urdhërova veten të harroja atë, që sapo kisha dëgjuar. Dhe do t’ia kisha arritur sikur në Madrid sportelisti i hotelit të mos më tregonte pa e pyetur unë se gati një vit më parë, njëri nga shkrimtarët më të lexuar të Spanjës kishte shkruar në njërën nga të përditshmet kryesore të vendit se në trenin Literaturexpress do të ndodhte një vrasje. Uf! Unë plotësova në heshtje: I vrari mund të ishte vetëm shqiptar (dhe vetëm poeti, se poeti bëhet menjëherë simbol), dhe vrasësi mund të ishte vetëm serb (jo më kot ishin ftuar autorët serbë, përderisa Serbia edhe një vit pas përfundimit të luftës në Kosovë, vazhdonte të ishte e përjashtuar nga të gjitha veprimtaritë ndërkombëtare). Pastaj do të ngriheshin ata, që do të hakmerreshin për mua, europerëndimorët e pagabueshëm, të ndihmuar dhe nga euroqëndrorët, që prisnin si nxënës të trembur pas derës për të hyrë në NATO e në Bashkimin Europian. Do të ngriheshin nga ana tjetër ata, që do t’u dilnin natyrshëm në mbrojtje serbëve, rusët, bjellorusët e pse jo edhe ndonjë tjetër dhe sekondë pas sekonde do të bëhej hataja. Nuk do të mbetej askush i gjallë dhe treni i përmbytur në gjak do të vazhdonte ta përshkont kontinentin tonë si një kalë i çmendur nga veriu në jug, nga jugu në veri deri sa kufomat të ftoheshin plotësisht, dhe tmerri të mermerizohej në sytë tanë. Të gjitha këto shtjellime u renditën në kokën time me një shpejtësi të habitshme. Ndër shqiptarët e pranishëm, e thashë dhe e përsëris, fatkeqësisht unë isha poeti.



(Votes: 0)

Write Your Comment
Your Name:
Your Email:
Security Code:
Title:
Comment:

Other news:



  • Su
  • Mo
  • Tu
  • We
  • Th
  • Fr
  • Sa
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12
  • 13
  • 14
  • 15
  • 16
  • 17
  • 18
  • 19
  • 20
  • 21
  • 22
  • 23
  • 24
  • 25
  • 26
  • 27
  • 28
  • 29
  • 30
  • 31
  •  
  •  
  •  
  •