Istref Haxhillari: Muzgje të thinjura
| Thursday, 11.12.2009, 05:58 PM |  

Çeta e hajdutëve gjarpëronte nëpër natë lartësive të Kozicit. Këmbët e kuajve të vegjël valamaras vallëzonin pa zhurmë vragëve harkuar nëpër shkëmbinj. Ngjanin me dhi të egra në gji të mugëtirës. Buzë kroit u zbritën kuajve, u fërkuan kurrizet e lagura, i përkëdhelën miqësisht. Një nga një i çuan të pijnë ujë në pellgun përfund burimit. Kuajt zunë të skërmitnin barin e djerrinës, ndërsa burrat, mbuluar gjer poshtë këmbëve me gunat e hirta, u ndehën mbi lëndinë.
Hajdutët e Valamarës kishin hije stërgjatë të rëndë plumb. Askush nuk parashihte sulmet e tyre, askush nuk guxonte të ngjiste përpjetat e Kurorës. Gratë mbanin grumbuj marramendës gurë gjithfarë, të mëdhenj e të vegjël, mbarsur në gardhe lisi, që mund t’i gremiste cilido e të bënte kërdinë.
Nepërka treti dorën e majtë në leshrat e dendura të Krentës, me kokën mbështetur mbi gjurin e përkulur të burrit. Vështronte ngultas gruan, e zhbironte jashtë e brenda, rrekej t’i lexonte shpirtin e turbullt.
- Sy të mrekullueshëm ka, si të mëzit, po a mund t’u besoj? - përimtonte i brenguar teksa nuhaste aromën përcëlluese të femrës ngjitur pas trupit.
Vagëlluar ndiente ftohjen, mpiksur prej një viti. Plaga e thellë gërryese, sfilitëse e trazonte natën në përkundje lemeritëse ëndrrash. Zemra e burrit kullonte gjak, dhelet me zor zbutnin ftohtësirën pa kthim. Leqendisur thellë shpirtit të përndezur kishte pikasur ngasjen. Nuk qe mosha, as koha.
Zakonin e vjetër, buisur me tepri, nuk e harronte kurrë. Kënaqësi e udhëtimeve të pambaruara, apo mani e pleqërisë së hershme? Ndoshta të dyja, ndoshta asnjëra. Teptisja vjeshtarake u vriste sytë burrave, që përtypnin me zor pasionin arratiak të Prijësit.
Trimëria e fshehtësia kryqëzoheshin në mendjen dhe trupin stërmadh të Nepërkës. Përthyerje dritë - hije në mbrëmje vjeshte me re që nxitojnë nëpër kupën qiellore. Mbi ballin e lartë rrudhat e lakuara zbaviteshin, kapërthyer në lojë djallëzore fantazmash. Dredhonin lart, tërthorazi, pjerrtas, turreshin si tehe zjarri në mot ngarkuar me elektricitet dhe ngjiznin pamjen e ngatërruar, përshfaqje e mugët për besnikët e fisit.
 S’kishte mbushur të tridhjetat, kur thika inatçore e harkuar i theri shëmtuar fytyrën nga cepi i vetullës së majtë, tejzgjatur skithët faqes gjer nën mjekër. Të nesërmen thikëharkuari i krisur firoi me gjoksin hapur, gojë e kuqe ariu plak pa dhëmbë. Shenja e thikës xanxare në të majtën e fytyrës së frikshme mpiksi spërdredhjen e hepuar, që i përngjiste nepërkës helmuese të shullërit. Kokën përfund mjekrës, bishtin përanë vetullës kërleshur hatashëm. Në këtë cep të çuditshëm të dheut, kaurdisur sipas ligjeve të pangjashme me asnjë tjetër, guximi dhe mendja e harbuar çmoheshin sipërisht, ndaj burrat e fisit në zemër të malit Valamarë nuk e zgjatën. Po atë ditë e përzgjodhën prijës të vendit fytyrën e përçudnuar,  i ngjitën emrin Nepërka. Pas ca vitesh harruan emrin e vjetër, madje as atij nuk i kujtohej. E gremisi për të mos e përmendur më kurrë
Teksa përkëdhelte gruan me flokë korb të zinj, Kapua brente kuptimin e emrit të njeriut.
- Përngjet me hijen, - bluante nënthënien errëtiake, - lëvozhgë vagëlluar e lëndës vdekatare, gjersa përmes tij përcillen jo shenja, por qenia e turbullt njerëzore. Ndodh që emri dhe njeriu nuk ngjasojnë. Ai me zor e mban, i ngatërrohet nëpër këmbë si kuajt e penguar.
- Më mirë ta ndërrojë si unë, - mërmëroi me zë të zvargur, dëgjuar shurdhët përqark.
Emri i vjetër atëror, hije e zbehtë, i la vendin emrit të ri, hije më e plotë, më denjësore që mbështillte përplotësisht materien djallëzore me të cilën qenë gatuar gjymtyrët, rropullitë, eshtrat, po veçan lënda e pakapshme e trurit, tulatur thellë dukjes së jashtme. Ndihej plot me emrin e ri, që i lartoi famën, e ngjiti në fronin e kryezotit të vendit.
Gurani, ndër burrat e vjetër të fisit më afër kreut, përtypte një fije bari mes dhëmbëve të shtrënguar. Bluante filozofinë e lëkundur të Kurorës për jetën dhe vdekjen, dashurinë dhe tradhtinë. Grabitja, gatesë e fshehtë, gjithfarë trillesh të guximshme dredhuar në tragën vjetarake të fisit, ishte e drejta më e natyrshme, jetësore e gunëhirtëve. Sjellje e vetëkuptuar, jashtë kodit penal të çdo vendi tjetër të planetit. Valamarasit nuk mbillnin e nuk korrnin si të tjerët përreth, nuk rrisnin bagëti të tjera përveç kuajve.
- Burrë pa kalë njëlloj si pa këmbë ose pa duar, - nënqeshi dhe i shtrëngoi perçen e hirtë doriut shkumbuar nga djersa.
Nëpër shekuj të thinjur varguar tejlarg, banorët e çartur të lartësive ushtronin pa mbarim rrëmbimin në territor të gjerë. Udhëtonin ditë e netë kaluar mbi kuaj të vegjël e të shpejtë, armatosur me të gjitha stisjet vrastare, që përvoja djallëzore e njeriut pati shpikur moteve të mjegullta.
- Edhe sa do të zgjasë? - i theri në shpirt. - A do të durojnë të tjerët përreth grabitjet e dhunshme për shumë kohë?
Pështyu fijen e barit si të largonte mendimet e ngatërruara torturuese, që nuk mundej t’u jepte vragë. Grabitja përtej Kozicit ishte kurth sipas shenjave të sigurta nga njerëz të besuar. Në stanin e vetmuar arratisur larg fshatit Dragotinë qëndronte çobani me dy qen. Vathat e tjera ishin larg dhe koha e ndihmës më të afërt jo më pak se një orë. Lajmëtarët e paguar qenë tre të ndryshëm, nuk e njihnin njëri - tjetrin. Të dhënat përputheshin.
- Kemi shumë rrugë? - pyeti pa kujdes e drejtim të përcaktuar Neridi i hijshëm dhe vështroi i ngrysur, përhumbur në gjysmerrësirë.
    Prijësi nuk foli. Shplekste flokët e gruas i patrazuar nga prania e burrave dhe pyetja e djalit. A thua  brodhën gjysmë nate viseve të cërkta përmbi Kozic, të ledhatonte qetësisht gruan me sy të mëdhenj si copa smeraldi përshkënditës?
    Nuk u martua. Netëve të errëta larushitur me gri ndillte i përndezur Krentën, gruan me flokë korb të zinj thurur gërshet ledhatar gjer përfund kurrizit të hijshëm. Trupderdhur, sy të mëdhenj tepërisht femërorë, vetullharkuar dhe faqe ngjyrë fllambre, gruaja flokëzezë qe pasuri vjeshtarake, mjerim dalldisës i burrit nursëz. Mosha e shpirtit të tij, e luhatshme sipas gjendjes, shfaqte cilësitë e kameleonit për të ndërruar ngjyrë në çdo qasje rishtare, për të qenë i hareshëm me të gëzuarin, i përzishëm me të rrënuarin. Me gruan e re humbiste, ronitej moshës së këndellur të rinisë.
    Krenta bariste mbi pelën e vogël qimekuqe degdisur nëpër hullitë e zanatit lashtësor. Përdridhte litarin e gjatë prej kërpi në shalën e pelës, vishte pantallona e lidhte shami me strehë. Xhepave anësorë të linjës së leshtë dremisnin dy thika fshehur në këllëfë panje. Pushka e mbushur stoliste kocakun e shalës qëndisur me lëkurë kaprolli. Njëzetenjë vjet më e re lulëzonte, teksa Nepërka shkelte trishtueshëm pragun e pleqërisë.
    Djalit iu përgjigj Gurani.
    - Pothuajse mbërritëm, po duhet të presim yllin e sabahut. Ta mundi gjumi e të harrojë rrezikun.
    Neridi, si shumica e burrave, dinte grabitjen e bagëtive në Dragotinë pa asnjë imtësi tjetër. Pyetja e trishtë nuk ishte brenga e tij. Ligështia e djalit qe gruaja e re në gjunjët e Nepërkës, pamje e padurueshme pëlcitëse. Shtrëngonte dhëmbët, largonte dorën e djathtë nga thika e latuar varur në ijen e majtë. Ditë për ditë vërtiste tehun e holluar përmbi grihën mprehëse, i menduar e përngritur. Natën shikonte vegime me kokën e Nepërkës ngulur në thikën e tij.
    Krenta e arratiste me zor marrëzinë. Me bisht të syrit i buzëqeshte si për t’i thënë se qe lojë, që do të mbaronte së shpejti, se bënte adetin e vjetër për të larguar dyshimet vrastare të burrit më të fuqishëm të fisit.
Nata e vjeshtës së vonë e kthjellët qelq. Nga lartësia e malit gjithësia davaritej në pëllëmbë të dorës. Në ajrin e butë, të përhimë, qielli ngjishej pas tokës, kacavirej ta mbështillte në krahët prej ere, ta puthte e përkëdhelte si burri i moshuar gruan e re me leshrat pis të zeza. Yjet, gozhdë të bronzta mbërthyer pa rregull në kupën e përkulur si saç. Qielli vjeshtarak shpërhapte pamjen larg e gjerë, priste kurorën vezulluese të hënës të lëshonte përndritjen ngjyrë argjendi. Hënën, kulaç gruri përmbi Kozic.
    Burrat bluanin besëtytnitë e qiellit e të dheut. Hapësira përreth mbushej me fantazma gjithfarëlloj, qenie pa trajtë e pa formë, krijesa prej ajri, që nuk i shquante syri i njeriut. Yjet vështronin nga lart, merrnin vrull dhe turreshin drejt tokës pafajësisht, po në vizionin e tyre të frikshëm. Kurora e Valamarës luhatej midis duknajës dhe fantazisë, katete të barabarta trekëndëshi këndrejtë. Pylli përzihej me vegimet që vërtiteshin përmes tij. Nuk dihej në kishte më shumë drurë apo fiksione. Vegimet shpërhapeshin kudo. Njerëzit jetonin mes imazheve, lindnin e vdisnin në mjegullnajën e tyre, skllavëruar nga hije të turbullta, që i besonin barabar me gurët e valëzuar dhe pyjet e gjera të Kurorës.
    Nëpër mugëtirë kumboi thirrja zëngjirur e këndezit të egër. Një ulërimë e zgjatur ujku përndjeu së largu erën e kuajve e të njerëzve. Dhjetra britma çjerrëse mbushën hapësirën e ngushtë përmbi kurrizin e malit Kozic. Kor ogurzi i një simfonie të nëmur.
    Gurani e priste ardhjen e egërsirave nga kërcenjtë grishës të barujkut përnderë në shullërin e malit. Përmes errnajës shquajti blanat e mëdha, djegur si prej zjarri. Mugullonte bima e rrallë ngjyrë vishnje, që përthithte tërësisht lëngun e tokës, ndaj përqark çdo gjallesë tjetër zhbëhej. Në vatra të tjera, barujku qe firuar gjer në rrënjë, brejtur nga dhëmbët e mprehtë të ujqve. Fruti dhe kërcelli i tij shkërbenin shijen e mishit të kecit. Burri gunëhirtë e njihte mirë krijesën e çuditshme të lartësive, bimën kërcelltrashë me frut mishtor. Diku i zunë sytë një bisk të kolmë. U hodh nga kali e këputi me dorë të dridhur. Bari i ujkut pikoi lëngun e bardhë si qumësht dhe lëshoi kumbimin e njohur. Tingull i mprehtë teli të tendosur, i zgjatur me ndërprerje frikuese, ngjashmërisht me piskamën e foshnjës. Sa herë i afrohej bimës i ngjethej mishi gjer thellë qenies. Në trastën varur shalës së kalit pullali, si gjithë burrat e Kurorës, mbante paguren e kungullit me pijen ngjyrë thekre dhe efekte narkotike, përgatitur prej zhardhokut dhe kërcellit të barujkut. Likeri vjetërak vinte në gjumë fëmijët, kur grindeshin prej dhimbjeve të barkut. Burrat e përdornin në vend të alkoolit.
    Të gjithë kishin vënë re vurratat e thara përgjatë rrugës mbi Kozic, parandjenin ardhjen e tufës së ujqve, ndaj askujt nuk i bëri përshtypje ulërima tejzgjatur e mashkullit dhe britmat shurdhuese të lukunisë. Prijësi ngriti kokën, hodhi vështrimin mbi grumbullin e çrregullt të burrave, rrëshqiti dorën nga flokët tundues të gruas, u ngrit në këmbë.
    - Kuajt do t’i lemë përtej lumit, dy veta t’i qetësojnë. Qentë nuhasin më shumë erën e tyre se tonën. Lëvizim sipër stanit nga veriu meqë fryn juga, qëllojmë çobanin pastaj qentë.
    - Ti rri me kuajt, - iu drejtua gruas që e shikonte me sytë e mëdhenj të vrarë, pa shkëlqimin e dikurshëm.
    Krisja e shpirtit të burrit u përshfaq vagëlluar fytyrës së prishur prej hidhërimit.
    U nisën në këmbë, pa zhurmë. Xhinde vrastarë, tendosur si harqe gati për fluturim të vërtikshëm. Instikti i gjuetisë përcillte çdo lëvizje, çdo veprim, deri mendimet e gjithsecilit. Kur iu afruan stanit feksi ylli i sabahut. Në hapësirën gri të zbardhëllyer nuk dëgjohej asnjë zhurmë, nuk shquhej asnjë lëvizje. Mëngjesi kishte përgjumur gjallesat. Qentë nuk pipëtinin. Armët e mbushura u drejtuan nga stani në pritje të gjahut.
    - Ku je o çoban? - Oshëtiu zëri i fortë i Nepërkës.
    I zoti i stanit doli në çast me armë në dorë, shtiu mbi hijen e parë që i zunë sytë. Dy qen të mëdhenj u lëshuan me nxitim në drejtim të zërit, por të shtënat e panumërta bënë shoshë burrin dhe qentë. Angullimat e zgjatura të kafshëve që jepnin shpirt buçisnin në agun e atij mëngjesi të përgjakur.
Pas një ore hipur mbi kuaj, me tufën e deleve të rrëmbyera, morën rrugën e largët të kthimit. Kur ra dielli njerëz e kafshë u strehuan lëndinës së qetë mes ahesh të vjetër, përkrye burimit me ujë brisk të ftohtë. Qëndruan tërë ditën. Mëngjesin tjetër, pasi udhëtuan përgjatë natës, u gdhinë në Valamarë. Asnjëherë nuk lëviznin ditën, kurrë nuk merrnin rrugët e zakonta, po vragat e dhive të egra dhe kaprolleve. Nepërka nuhaste kudo rrezikun që i shoqëronte në një simbiozë të vazhduar ekzistence dhe dredhonte mjeshtërisht.
Valamara përjetonte ditë të arta. Nuk mungonte kurrë, në asnjë vatër mishi i freskët, bulmeti dhe rrobat e trupit lloje - lloje. As nuset për djemtë e moshës së artë. Vajzat e zgjedhura plot hire, të sojshme e të shëndetshme grabiteshin si çdo mall tjetër. Ato nderoheshin njëlloj si vendaset, ndaj përshtateshin shpejt me jetën e lirë dhe miqësinë e njerëzve krenarë.
Nuk dihej prej sa kohësh fisi përshtati këtë mënyrë të jetuari. Valamara e harruar përngjiste me një gur shekullor që nuk e kishte kryer ende metamorfozën, dalluar prej të gjitha vendeve të tjera, kudo nëpër botë. Univers më vete, pluhur kozmik ende në kaos, grumbuj pafund gurësh të valëzuar në një palosje gjigande. Pyje shekullore të virgjëra, të pa eksploruara me shtrirje marramendëse në hapësirë të pamatë, formësonin Kurorën e Valamarës. Vendi ngjasonte me ishull të ndarë nga bota tjetër prej hapësirash të pafundme gri në të kaftë, ku nuk arrinin valët e qytetërimit apo përthyheshin vagëlluar pa lënë asnjë gjurmë.
Çeta hyri në Valamarë. Britmat dhe këngët e fëmijëve pritën kalorësit me gunat e hirta, ndërsa gratë vështronin burrat me kënaqësi të dyfishtë, shfaqnin hapur dëshirën e ndrydhur prej disa ditësh. Ndarja e presë u bë nga pleqësia sipas ritit të lashtë, ku drejtësia përfillej gjer në imtësi.
Krenta e ngrysur, çliruar nga shtirja e atyre ditëve, u nis e ligështuar në shtëpinë e saj. Nuk e gëzoi suksesi i Dragotinës. Të tjera përjetime trazonin shpirtin e gruas së re, tronditur prej goditjes këndellëse të panjohur më parë, sprovë torturuese prej një viti.
- Nuk të shoh mirë, - i tha e ëma, - mos ke ndonjë hall?
Pyetje e përsëritur dendur kohët e fundit, pikëlluar nga pamja e saj.
-  Jam e raskapitur, po shkoj të shtrihem, - u përgjigj me zë të shpëlarë, pa e shikuar në sy.
Banesat e valamarësve me pamje çlodhëse, qenë shtëpi të bollshme mbështetur në gji të malit, ndërtuar prej gurësh të skalitur, mbuluar me gjethe ahu apo lisi, që ndërroheshin çdo vit.
Hoqi thikat nga brezi, palosi linjën e leshtë përfund shtratit, u shtri me duar nën kokë. Trishtimi i thellë nuk i largohej asnjë çast. U ngrit, vështroi  pasqyrën e madhe varur në murin përballë derës. Një rrudhë e zgriptë, që nuk e pati vënë re më parë, qe mpiksur tinëzisht mes ballit të lartë prej perëndeshe. Në tëmtha thinjët harliseshin me shpejtësi. Asaj iu duk se ditët e fundit ishin shtuar. Si gjithnjë vështroi gurët e latuar të dhomës, me figura të gdhendura gjithfarë. Më shumë se ornamentet e mahnisnin thjesht gurët që rrethonin ngado, ashtu si dhomën e saj, tërë duknajën valamarase, anekënd Kurorës.
- Guri është krejt jeta jonë, - nëpërmendi adhurimin e pleqve. - Gurët janë eshtrat e tokës. A mund të qëndrojë toka pa eshtra? Po njeriu, kuajt a mund të gjallojnë pa kocka?
Mbi të gjitha dhuratat e natyrës, njerëzit e saj, vendasit sqimatarë të Kurorës adhuronin gurin me të cilin lidhej ekzistenca e tyre. E ëma i thoshte se kur u lind, sipas zakonit të lashtë tejçuar pambarim nëpër kohë, e priti nënë Gjera në govatën e gurtë thelluar me gurë të tjerë mprehës. Këtë zakon të motshëm e përcillte besëtytnia e fëmijës së fortë. Krenta ngjante me kaprollet, nuk e trembnin udhët e gjata, as rreziqet e natës. Kur vdiq gjyshja, e futën në sarkofag guri, e mbuluan me rrasa të holla ngjyrë gri e hapur. Mbi varr vendosën gurë të punuar me shenja të çuditshme, që përcillnin në pambarim hijen e saj. Gjella më e pëlqyer valamarase ishte mishi i bagëtive pjekur në zgavër guri, përreth së cilës hazdisej zjarr i fortë me dru dushku. Gurët qenë armët më të pëlqyera kundër grabitqarëve dhe hasmëve të Kurorës.
Guri binjakëzohej pashmangësisht me jetën e njeriut, prej fëmijërisë së hershme deri në vdekje dhe më tej, pasvdekjen e amëshuar. Fisi adhuronte gurin, pa ditur se kështu i faleshin të tjerët Zotit në gjithë botën që nga koha e Krishtit dhe Muhamedit. Në shekujt që rrodhën më pas, asnjë fe nuk zuri rrënjë, aq më pak bota kuranike nuk u ngjiz dheut të fisit në shpatull të malit.
Prijësi nuk mori pjesë në ndarjen e presë. S’ishte punë e tij. I ngrysur me vështrim tretur në largësi, u mbështet mbi fronin e gurtë. Aty qenë ulur kohëve të shkuara të tjerë prijës. Një buzëqeshje fluturake, diellore rrezatoi nëpër tiparet e rëna si gjithnjë, kur përkundej në fronin e lashtë. Tiparet e dëshirës së përmbushur.
- Punë e pastër. Mishi i Dragotinës mban vendin e parë, - iu drejtua Mali, më plaku i fisit. Kishte  kapërcyer prej vitesh shekullin, po mbahej i fortë e i kthjellët.
- Nuk e patëm vështirë, njerëzit që kallzuan qenë të saktë, - i foli Nepërka burrit të moshuar. Pastaj e ngacmoi si përherë në orët e mira.
- Ti Mali nuk ke ndërmend të vdesësh ndonjëherë?
- Vdekja nuk më tremb, po shpirtit nuk i është mërzitur ende trupi im, - u përgjigj gjysmë buzëqeshur plaku i urtë mbuluar me rrudha të thella si brezaret e vendit.
Prijësi vështroi i menduar tutje honeve të Kurorës. Fisi i tij shpërfillte vdekjen, askush nuk e mendonte. Asnjë burrë apo grua nuk kishte frikë prej saj. Filozofia e pangjashme me asnjë tjetër, zinte fill në bashkëjetesën e vazhduar me vdekjen. Në vendin e fshehur mjeshtërisht në gjoks të maleve, vdekja ishte po aq e pranishme sa jeta. Dallimi mes tyre qe i zgripët, ndaj ata besonin se vdekja nuk ekzistonte si zhbërje shteruese, po vetëm kapërcim në gjendje ndryshe, pas të cilit shpirti vendosej në trup tjetër, pastaj tjetër, gjer në pafundësi.
Fisi besonte se gjithsecili mbante në trup frymën e dikujt më të lashtë, marrë nga tjetër paraardhës në trajtë vargu të zgjatur trashëgimie. Prej kohësh tejet të largëta, valamarasit besonin në udhëtimin e shpirtit të pavdekshëm. Besimi i lashtë largonte frikën e pasvdekjes, ndaj askush nuk e përfillte kalbjen e trupit ndërkallur nën tokë. Shpirti do të jetonte njëlloj si më parë. Nepërka besonte se shpirti i paraardhësve të vjetër kishte udhëtuar në gjashtëmbëdhjetë prijës para tij. Mbi këtë besim qe gatuar sjellja e pashembullt. Pavdekësia ishte droga e fortë e guximit të harbuar gunëhiri.
E tillë qe Valamara, me bukuri të egër prej virgjëreshe, banorë të sertë e të pashëm, besim të çuditshëm për transferimin e shpirtit veçan të tjerëve, në tërë hapësirën e pamatë prej Korçe gjer në Elbasan.
Nënë Gjera i solli një kupë verë mjalti, ndërsa krahëqafë mbante lëkurën e qengjit mbushur me lëngun e verdhë dyllë.
- E kam gatitur vjet nga mjalti i Kurorës, është pije për mbret. - E qeshur i zgjati gotën e mbushur plot.
Prijësi buzëqeshi. E ndjeu veten mes njerëzish që e donin dhe i donte. Zemra e tij u zbut si shajak rrahur nëpër dërstilat e Shkumbinit.
- Asnjë grua nuk di të tharmëtojë verë të tillë nënë Gjera, - i bëri qejfin plakës.
- Kujt ia ke mësuar më mirë? - pyeti, si piu një gllënjkë nga kupa e saj.
- Të gjithave, po nuk është e lehtë, - u përgjigj plaka. - E fshehta qëndron te përzierja e mjaltit me lëngun e gjembit të ariut dhe trazimi i gjatë nëpër qypat e baltës sonë. Këtë e ka mësuar Vesa më mirë nga  të gjitha. Shpatarakja është shumë e hollë.
Nepërka treti vështrimin mbi Kurorë, mbuluar me pyje dhe shkëmbinj pa fund. Fjalët e nënë Gjerës dhe vera e mjaltit nxitën fantazinë. Përpiqej të zhbironte historinë e veçantë të vendit të tij, e pangjashme me asnjë tjetër përreth.
- A nuk të duket çudi Valamara jonë? - pyeti plakën.
- Valamara është e vërtetë, të tjerët janë çudi e pakuptuar, - kundërshtoi me bindje të plotë nënë Gjera. - Pasuri e vendit tonë janë pyjet, kuajt dhe bletët. Kuajt i rrisim vetë, bletët pylli. Djemtë i kemi mjeshtër të vjeljes së mjaltit nëpër trungjet e aheve të stërvjetër dhe guvat e shkëmbinjve të Kurorës. Ne jetojmë me bletët, ashtu si të parët tanë. Mjaltin e kemi ushqim, ilaç për sëmundje, pije për gosti e vdekje. Vetëm ne dimë magjinë e fermentimit të verës prej mjalti përzier me kokrrat ngjyrë vishnje të fllambrës. Asgjëkund nuk përgatisin verë të tillë. Ne jemi të vërtetë, ashtu si duhet të jenë njerëzit.
- Nuk mjaftojnë, janë pikë uji në det, - ia ktheu plakës Prijësi i trishtuar. - Gjuetia nëpër netët e gjata mban fisin tonë. Po ti ke të drejtë, ne jemi të vërtetë, jo ata.  
Tundi kokën si të shkundte mendimet e ngarkuara. Ditën, fshehur nëpër zabele, kishte parë njerëz përkulur sipër parmendës, shatit apo drapërit. Kullonin djersë, drobitur kockë e lëkurë. Të gjithë ngjanin pleq. Gratë nën barrën e ngarkesës ecnin ngadalë, të rrëgjuara e sfilitura. Këtë jetë nuk do ta pranonin kurrë njerëzit e tij.
- Më thuaj o plak, si jetojnë të tjerët? - iu drejtua Malit.
    - Ti e di. Kam parë vende të largëta, ku nuk ka shkelur askush prej fisit. Kam parë njerëz të pasur sa s’bëhet, rrethuar nga shërbëtorë. Kam dëgjuar për të tjerë që hanë me lugë floriri. Të gjithë këta janë fare të paktë, pikë uji në det. Shumica vuajnë llahtarisht, robtohen pa fund në punë sfilitëse. Kjo jetë nuk bën për ne. Jemi tjetër racë, kemi të tjera sjellje. Vetëm në Valamarë të gjithë jetojnë njëlloj të barabartë mes të barabartësh. Askush nuk është i pasur, askush nuk ka më tepër se te tjerët. Ne nuk e njohim skamjen, as varfërinë. Kjo është jeta e vërtetë e njeriut, tjetra nuk është jetë, por çapitje e marrë. Më thuaj ç’farë ke më shumë se cilido burrë i fisit tënd? - përfundoi Mali.
- Asgjë. Si mund të kem më tepër, kur gjithçka ndahet barabar? – u përgjigj i habitur me çiltërsi fëmije Nepërka.
- Drejtësia dhe besimi janë shtyllat e Valamarës. Vajzat e rrëmbyera nuk duan të ikin, se e dinë mirë jetën e atjeshme. Vesa thotë se në Shpat nuk do të kthente as kokën për të parë.
- Kemi mbetur vetëm, - vazhdoi të tirte mundimshëm filozofinë e fisit, - të tjerët janë shumë më tepër. Ata nuk i tremben forcës sonë, as pjerrësive thikë të Kurorës, siç kujtojmë ne. Më shumë frikohen nga jeta jonë. Shembulli ynë është i rrezikshëm për njerëzit që jetojnë mes bollëkut dhe sundojnë gjindjen. Ky rrezik është forca e Valamarës, prandaj na durojnë duke shtrënguar dhëmbët sa herë u biem në qafë, - shtoi i trandur plaku i urtë.
 Pastaj vazhdoi.
- Kurora e Valamarës ka jetë dhe vdekje. Ata kanë edhe lëngatë. Njerëzit e sëmurë nëpër botë kapërcejnë të shëndoshët, ndonëse janë shumë më pak se të  vdekurit. Kam parë leprozë të mjerë tërë dregëza, astmatikë që nuk ngopen kurrë me frymë. Ç’nuk kam parë! Ne s’lëngojmë kurrë. Maja e Kurorës dy muaj gjelbërohet, kohën tjetër zbardh prej dëborës gati të përjetshme. Burimet e ujit të kthjellët me veti shëruese rrjedhin vetëm në Valamarë, asgjëkund tjetër. Tek ne mosha shtatëdhjetë vjeçare, nëse nuk e korr më parë thika apo plumbi, përballon njëlloj me breznitë më të reja rrëpirat e ngatërruara të jetës. Askund nuk ndodh si këtu. Përreth bota është e kalbur, e sëmurë, e prishur si kokrrat e fllambrës së shkulur.
Prijësi bluante i menduar arsyetimin e njohur të Malit, filozofinë e lashtë të Kurorës. Sidoqoftë donte ta dëgjonte gjithnjë.

***
Valamara përtypte ditët me nofulla shtrënguar. Shkeli dimri me dëborë e furtunë, ortekët dhe okidën e palëvizur muaj me radhë. Bardhësia e ftohtë bllokonte rrugët, gozhdonte njerëzit në strehët e tyre të gurta.
- Erdhe më në fund? - Neridi e zuri për dore gruan e re.
Krenta e gjorë, zaptuar prej mallit, ia mbathi përmes territ e ftohtësirës. Ishte nusja e errësirës, bijë e natës që nuk guxon të ketë foshnjën e argjendtë të ditës. Mardhur nga moti zemërak i Valamarës, ndezur prej vullkanit të shkumbëzuar së brendshmi, vetëdija e tallazitur merrte arratinë ëmbëlcake në gji të malit.
- Mos të duket e lehtë? - fërgëlloi me buzët nxirë prej të ftohtit.
- Po e zgjatim shumë, do ta vras, - kumtoi djaloshi i ngrysur, i vendosur të çonte deri në fund ëndrrën e harbuar.
Krenta e vështroi me dhembshuri. Dobësi femre dhe nëne. Dhjetë vjet më shumë se ai, vetëm tani përjetonte thelbin e dashurisë ronitëse, ndonëse në kufijtë e së pamundurës. Ndiente me kthjellësi marramendëse se Nepërkën nuk e kishte dashur asnjëherë. Vite të tëra shkuar dëm, humbuar në një jerm kapitës. Rinia e hershme, xhevahir i tretur kotësie. Nënshtruar në fatin e saj, plotësonte dëshirat e femrës, krenohej me adhurimin e burrit më të fuqishëm të fisit. Të tjerat ëndërronin jetën e pazakontë mes burrave. Ajo tani e urrente. Trishtimi i vazhduar errësonte shikimin. Sytë e mëdhenj të zinj e kishin humbur ndriçimin e platintë. Pushteti i hijeshisë femërore ronitej në bunacën e dallgëve të potershme.
- Nuk do ta bësh. E njoh mirë, s’i thonë Nepërkë vetëm për blanën e thikës në fytyrë. E ka nuhatur prej kohësh lidhjen tonë, e ndiej, - psherëtiu e ligështuar.
Djali i mori kokën me duar të dridhura, ia ngrohu buzët e mpita. Puthje e nxehtë e shpirtit të robëruar. Ngulmi i çartur, mundësia e vetme që e shpinte drejt përjetësisë, shpërfillte filozofinë e thinjur të vendit. Sfida e tij, krisje e thellë e ekzistencës së motshme valamarase, çarje e gjirit të Kurorës, përbaltje e gurëve dhe pyjeve të adhuruar përjetësisht prej fisit.
- Do ta vras, pastaj nuk ndahemi kurrë.
Krenta uli kokën. Neridi qe shumë i shtrenjtë për të. Përndiente tendosjen e djalit, teksa shtrëngohej të pranonte hapur ledhatimet e Nepërkës. Nuhati kuptimin e çoroditur të pyetjes në Kozic. Ai nuk duronte pamjen e duarve të tjetrit në leshrat dhe trupin e saj. Duart e plakura të trandura nga pandehma e humbjes në një betejë të pabarabartë iu neveritën, kapërcyen pikën e ngopjes, prekën cakun e padurimit. U mendua një copë herë pastaj vështroi e këndellur siluetën e shtrenjtë të djalit.
- Të largohemi nga Valamara. Në Shpat te njerëzit e Vesës fshihemi për ca kohë, më tej shohim e bëjmë.
Neridi e dëgjoi me vëmendje. Fytyra e vrarë i shkëlqeu. E kishte bluajtur gjatë këtë mundësi, po nuk besonte se gruaja do të pranonte braktisjen e vendit të tyre. Futi dorën e dridhur nëpër leshrat e ngatërruara të Krentës, ledhatoi me ëmbëlsi fytyrën, trupin e hijshëm, gjoksin, e shtrëngoi fort pas vetes i malluar.
    Arratisja nga Kurora do të thoshte shumë. Humbje e lirisë, humbje pa kthim e jetës së vërtetë. Me dëshirë do të pranonin jetën tjetër, nënshtrimin pa kushte, që e urrenin të gjithë. Nuk kishte ndodhur të arratisej njeri prej Kurorës, për çfarëdo arsye, në çfarëdo rrethane. Vesa dhe të tjera vajza, rrëmbyer ngado, e dinin mirë jetën përtej Valamarës, punën e mundimshme të vazhduar, urinë e përditshme, sëmundjet dhe vdekjet pa numër, që pllakosnin dendur. Më shumë se gjithçka rëndonin përbuzja, dhuna dhe shpërfillja. Andej i rrihnin gratë si kuajt e pashtruar, i nëpërkëmbnin, masakronin. A do ta pranonte këtë Krenta?
    Kurora shkëlqente me bukuri rrezëllitëse, sa hante syri, pa fund e pa anë. Njeriu nuk mund të përfytyronte as fillimin, as fundin eValamarës. Horizonti niste e firohej përmes saj. Dëbora kishte zbukuruar pyllnajën me shtrirje të tej jetshme. Bredhat gjigandë hera - herës shkundnin krifën e gjelbër prej ngarkesës së rëndë të mikeshës së lashtë shtruar në shtëpinë e saj.
    Neridi ngriti për një çast kokën, humbi vështrimin në pafundësinë e vendit të tij.
Krenta apo Valamara?
Duart e dridhura nga thirrja e gjakut depërtuan në çdo pjesë të trupit femëror që fërgëllonte ethshëm. Çdo pore e lëkurës së saj, prush i përshkënditur, shqisë drithëruese marramendëse, tallazitje e zemrës së munduar. Ajo ndiente prekjen që i lëpihej pas trupit, barkut, krahëve, kofshëve, gjer thellë shpirtit të uritur. Nuk donte të largohej për asnjë çast nga përndezja e pacak.
Sidoqë pjesa femërore e saj nuk shqitej, në këndellje nuhati e para rrezikun lemerisës, që mund të ishte diku përreth, i padukshëm, ronitës. Ndjeshmëri ligështuese e femrës. Me përpjekje tinëzare, të mundimshme u shkëput prej përqafimit.
- Largohu nga çesma e nuses shpejt, - tha me vendosmëri, kur pikasi sytë e përlotur të djalit.
Neridi dalloi nëpër natë hijet vrastare. Vezullim i çastit apo vegim i mendjes së përngritur? Ndoshta të dyja bashkë, kapërthyer në trajtën e kokës së zmadhuar të Nepërkës.
- Jo, mos ik, - pëshpëriti, - tani nuk mund të kthehemi pas!
E zuri dhunshëm për dore, gruaja e ndoqi. U zhdukën në errësirë. Hijet u vunë pas. Zuri fill një dyluftim i dëshpëruar, i patëdytë. Nepërka dhe Gurani dihatnin pa ndërprerje. Ndjekja vazhdoi gjatë. Në vetëdijen e prijësit luftonin dy qenie krejt të kundërta, burri i tradhtuar dhe mashkulli i zhuritur së brendshmi, fuqia dhe dobësia, nderi dhe turpi.
- E dua të gjallë, - i tha besnikut të tij, - mëlçinë do t’ia ha pa pjekur në sy të gjithë burrave.
Në përndjekjen e natës, Krenta nuk ekzistonte, Neridi po. Gruaja do të binte sërish në gjunjë dhe ai do të përkëdhelte si gjithnjë flokët e saj të rëndë. Përjetonte çastin e vdekjes së djalit. Do t’i hapte barkun me thikën e harkuar për të nxjerrë mëlçinë e gjakosur. Fisi ishte me të, vjedhësit e valamarësve dënoheshin me vdekje. Mes tyre nuk njihej vjedhja. Sa i fortë instikti i rrëmbimit ndër të tjerët, aq e tmerrshme  grabitja mes vetes.
    Ngjitja e Kurorës përmes dimrit, përçapje dëshpëruese e papërfytyrueshme. Nuk ishte ecje as vrap, po zvarritje e mundimshme. Neridi çante dëborën, tërhiqte pas gruan, që rënkonte dhimbshëm e tmerruar. Ndjekësit lëviznin në gjurmët e tyre.
Mosha e re dhe ndjenja e perëndishme ngadhnjyen. Kundërshtarët u lodhën, largësia rritej me shpejtësi. Gurani e kuptoi i pari të pamundurën, atë që nuk arrihej dot me asnjë çmim, asnjë sakrificë. Nepërkës po i firoheshin me shpejtësi fuqitë, ndaj më shumë zvarritej mbështetur pas krahut të tij.
Kaloi mesi i natës, në një ndjekje të pashpresë, drobitëse, të pamundur.
    - Nuk arrihen, - tha Gurani - atë që s’mundemi ne do ta bëjë Kurora.
U ulën. Prijësi me fuqi të prera gulçonte i dëshpëruar. Sytë qenë drejtuar qafës së malit nga u zhduk gruaja flokëzezë, thelbi i kuptimit të jetës së tij të mbetur. Do të kthehet, nuk mund të më braktisë, përimtonte shpresëprerë. Ajo e di, nuk mund të vë dorë mbi të veçse për ta përkëdhelur. Fytyra e ngrysur pasqyronte pikëllim torturues, teksa shikimi mjegullohej dhe jeta po largohej gjithnjë e më shumë.
Burri më i fortë i fisit firohej e mpakej me ritme marramendëse. Zvarraniku përngjitur mbi faqe  humbiste egërsinë. Frymëmarrja po sosej me shpejtësi. Goditje fatale, vrastare.
Sytë ngrinë me vështrim nga maja e Kurorës.
Gurani nuk foli një copë here. Vështronte i tronditur si shuhej pa kthim, me shpejtësi të lemerishme një jetë burri. Pastaj hodhi mbi supe kufomën, i nemitur, i pagojë.
Askush nuk e dinte, as merrte me mend fatin e të dashuruarve. Të vjetërit besonin se Kurora i kishte futur në gjirin e saj, varrosi bashkë me kufomat ndjenjën e çmendur. Shpirtrat e tyre endeshin të tromaksur përmbi Kurorën e Valamarës, trazonin natë për natë ëndrrat e gunëhirtëve.
Vetëm Gurani  nuk besonte. S’mund të vdisnin dy burra për të njëjtën grua. Neridi e mposhti Nepërkën në një dyluftim zemrash, si nuk pati ndodhur kurrë më parë. Nuk ishte ndeshje thikash, nuk qe mejdani i prijësit, ku fitonte gjithkaherë. Djali triumfoi bindës katërcipërisht, pse duhej të vdiste?
Në fund të majit, me largimin e dëborës u zbulua e fshehta përvëluese. Përmbi Senisht, në mes të lëndinës më të hijshme të vendit, u shfaqën si prej nëndheut dy gurë me pamje tronditëse njerëzish, që duan të përqafohen, po nuk arrijnë asnjëherë. Nuk kishin qenë kurrë më parë.
 Pamje me mungesë të llahtarshme. Njëri ka flokë të rëndë prej guri ngjyrë gri. Zgjatimi i një pjese të gurit tjetër përcjell dhunshëm imazhin kapitës të dorës që kërkon të zhytet në floknajën e dendur, po nuk mbërrin kurrë. Një hije kërcënuese, vëmendjethithëse dhe gjithëkohore e mërgon, e mban pezull në përjetësi të gurshme.


(Votes: 0)

Write Your Comment
Your Name:
Your Email:
Security Code:
Title:
Comment:

Other news:



  • Su
  • Mo
  • Tu
  • We
  • Th
  • Fr
  • Sa
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12
  • 13
  • 14
  • 15
  • 16
  • 17
  • 18
  • 19
  • 20
  • 21
  • 22
  • 23
  • 24
  • 25
  • 26
  • 27
  • 28
  • 29
  • 30
  • 31
  •  
  •  
  •  
  •