Istref Haxhillari: Legjenda e Jollës
| Thursday, 11.12.2009, 06:02 PM |  

(Vështrim në histori)

    Ç’është e vërteta, rrugën e Jollës e mora për tjetër punë. Kisha dëgjuar shpesh për bukuritë e vendit të largët në përpjestime disi të pabesueshme. Rrëfyesit e vishnin hijeshinë e atyre viseve me vello mistike të panatyrshme, në kufijtë e legjendës. Njerëzit e kanë zakon t’i zmadhojnë ato që u bëjnë më shumë përshtypje, t’i veshin me lloj - lloj zbukurime, t’i bëjnë interesante, prandaj u nisa në misionin tim zyrtar pa ndikim të dukshëm prej tregimeve nostalgjike plot kolorit.
Po, sa mora rrugën e Manastirit të Shën Marenës, fshehur mes maleve, palosur radhë - radhë njëri mbi tjetrin dhe kapërceva Qafën e Kryqit nëpër vragën e përdredhur me guriçka murrashe si copra alabastri, m’u hap një pamje përrallash, diçka e ëndërrt, qiellore. Hapësirë e pafundme mbushur me kodrina të mbytura prej drurëve të llojllojshëm, shkëmbinj të thepisur varur humnerave të pamata, diell i thatë, i madh e i padukshëm, qiell i ngjashëm me re transparente pluhuri blu. Zhytur në gjelbërim të thellë me vellon e kaltër hedhur supeve, Jolla ishte nusja e pyllit të mugët dhe e dashura e qiellit të paanë me të cilët jetonte të gjitha kohët njëherësh.
Ngulur në një kënd të rrugës vështroja atë çudi, thithja me tërë qenien hiret e derdhura me bollëk mbi peizazhin e gjelbër madhështor si rrallëkund. Pa kuptuar, si gjithë të tjerët, rashë në rrjetat e magjisë.
Në tërë sipërfaqen përtej, brigjet dhe kodrat vëngërashe ngjanin me kope delesh gjigande që kullosnin përjetësisht barin, vrundulluar shullëreve dhe luadheve, shtruar me qilimin e kadifenjtë të fillimvjeshtës. Përballë Guri i Topit, zot i tokës dhe i qiellit, kishte vënë mënjanë pa kujdes takien e gurtë larushitur me njollat e bardha të borës së përjetshme dhe shikonte i shqetësuar gjer ku i hante syri këtë tufën e mamuthëve ngulur aty në zefillje të botës. Përmbi peizazhin e gjelbëruar varej qielli blu i kthjellët e i ndritshëm, që shpërndante kaltrinë vezulluese cep më cep. Jo shumë larg, pranë shtratit të lagësht të një përroi, kërcente me vrull nga foleza e gurtë rrëkeza e cekët, e tejdukshme. Ujët e saj copëtohej, vërtitej e shkëlqente në mënyrë misterioze. Kënga e burimit, simfoni fluide, e gëzueshme, ndehej në ajrin e lagësht në ujdi magjike me pamjen. Në të majtë Gryka e Gurit, një kanion i thepisur, i frikshëm, të fut datën, të merr sytë e të le pa gojë me portën e lartë mbi lumin e kreshpëruar përfund tij.
- I thonë Skrepi i Llëngës atij, or tungjatjeta, nuk ka tjetër si ai, - më shtiu në vesh shoqëruesi im. - Pati qenë edhe kur nuk kishte njerëz mbi faqe të dheut e ndoshta më larg se kaq. Skrepa ka sa të duash nëpër rrëpirat e shkëmbinjtë, pëllëmbë e skrep qëndisur tërë vendi, po ky është tjetër gjë, pa të dytë askund. Kërko sa të duash nëpër hapësirën e pamatë, në daç gjer në Valamarë, s’ke për të gjetur si ai.
Vështrova më habi burrin që më udhëhiqte nëpër rrugën e panjohur. Shtatvogël, flokët gjysmë të rëna, mbante veshjen e veçantë të vendit, kostum shajaku dhe kapele prej leshdeleje të bardhë borë. I imët, pak i zbehtë, serioz dhe vazhdimisht i menduar, deri në atë çast pothuaj nuk kishte folur fare. Të jepte përshtypjen e njeriut të trashë si punë leshkoje. Po aty, në hyrje të Manastirit, u bë papritur llafazan, sikundër memecëve u vjen goja prej bekimit hyjnor të Shën Marenës. Shpërthyes i çuditshëm përmbi orët e mërzitshme të udhëtimit, u shndërrua në pasqyrë njëmijëcopëshe e hireve të tokës e qiellit. Tregimi plot kolorit, me fjalë e copëza fjalësh të ndërkallura me lezet, më çuditën pafund, aq sa ornamentet e ndehura përtej Grykës së Gurit. E lashë të fliste, madje ndonjëherë e nxisja kur ndërpriste ligjëratën e mahnitshme në stilin e hollë të gjuhës së vendasve.  
    - Këtu gjeografia nuk mësohet me libra, as fletore e lapsa, siç bëjnë kudo nëpër botë, - vazhdoi të meditonte në mënyrën e tij të veçantë. - Jo or miku im i mirë, jo! Mos u mundo hiç, nuk ia del dot kurrë se pamja lexohet vetë, mjafton të kesh sy e ta soditësh.
    Pastaj, eksituar nga bukuria e vendit të begatë, vazhdoi i papenguar të nxirrte fjalët si gurë të fildishtë gjerdani, rreshtuar diku thellë shpirtit llagar.
- Ja, shikoje vetë ti, zotëri i kënduar, nuk do as kalem as shumë mend kjo punë. Anës lumit, ato rrugicat e shtruara me kalldrëm janë gjurmët e vijës së vjetër të rrugës Egnatia. Krahas hullive të ujit, rrëkeve të shiut, luleshtrydheve e kërpudhave djegëse, burojnë në dy brigjet lajthitë e shkozat, ngatërruar me njëra - tjetrën mos o zot, ke frikë t’i shikosh pa le të hysh përmes tyre. Kaçubet murrake të bushit janë strehëza natyrale për kafshët e egra. Rrënjë e fole ngado, fole thëllëzash, dhelprash, gjarpërinjsh. Gjallesa pafund, natën struken anës lumit nëpër strehëzat fshehtarake, ditën buisin mizëri. Se për gjë të gjallë o ka këtu o askund tjetër, nga mizat e dheut gjithfarësh, lepujt e ketrat, gjer tek ujku e ariu, zot i territ e zot i vendit. Nata trazohet frikshëm me zhurmat e kryqëzuara të egërsirave, aman o Zot si ndonjë muzikë buçitëse me nota të larta, të ngjeth mishtë, ta bën trupin morrnica - morrnica. Ja, kështu, më plaçin në të gënjej.
Pushoi një copë herë, më vështroi sikur kërkonte miratimin tim, pastaj vazhdoi.
- Këtu me zor duket, është larg, po ta them unë që i kam rrahur pëllëmbë më pëllëmbë. Kur ngre sytë pakëz më lart sheh se shkozat hollohen, zgjaten, mpaken e rrallohen gjersa u lenë vendin ca drurëve të rrallë dushku. Të fuqishëm, egërshanë, ata vështrojnë mospërfillës shkozat mjerane që përkulen andej - këtej prej erës më të lehtë. Lisat e marrin fuqinë ca më sipër, lartohen, trashen e fuqizohen të thuash ti ç’u bë kështu përnjëherë, mbulojnë tërë sinorin e shtëpisë që u ka caktuar Zoti apo ndoshta zonja Shën - Marenë. Ama kur ngjitesh si nja tetëdhjetë metra përpjetë, zenë rënkojnë nga sëmundja e lartësive, vogëlohen e rrallohen gjersa humbasin mes drurëve të ahut.
Ndiqja dorën e tij dhe shikoja me vëmendje brezat drusorë, që i linin vendin njëri - tjetrit si në një stafetë gjigandësh.
- Eh! I bekuar ahu, më i dendur, më i shpeshtë se të tjerët. Ka ca drurë të vjetër që po të ngresh kokën të shkojnë drithma nëpër trup, të bëhet sikur duan të piqen me qiellin, ja edhe pak i arrijnë. Me krahët e gjatë shtrirë gjer përtej përpiqen ta tokin me miqtë e vjetër, që sa vjen e rrallohen, sa vjen i largohen njëri - tjetrit të malluar e sëkëlldisur pa hesap.
Hidhi sytë më lart, shiko ahishtet si ngatërrohen me halorët, puthen e nduken fshehur mos i pikasë bota e u nxjerr fjalën. Në fillim ahet e mëdhenj mbajnë nën sqetull bredhat e rinj me ato qepallat e gjelbëra të dendura. Ngjajnë me ndoca çupa nazelie që kanë humbur udhën mes drurëve të ashpër. Nuk thua dot s’u pëlqen të rrinë ashtu mbështetur pas trungjeve tërë myshk të butë, ku venë kokën miqësisht, prehen dhe i ze gjumi nanuritur nga fëshfërima e erës së lehtë nëpër sqetullat e drurëve gjethegjerë.
Po hë - hë, fare pak dhe e mbulojnë vendin ato pishat e rënda, bredhat bukuroshë, që duket sikur ua bëjnë me dorë aheve. Këta, të mundur, të nënshtruar, me sytë përdhe nga turpi i shikojnë të pikëlluar kokulur. Nuk u del inati për shumë kohë. I kam parë nga afër unë, duket sikur qajnë, aq të mërzitur janë, m’u thafshin në të gënjej. Ahet janë si njerëzit, gëzohen, mërziten, përkedhelin njëri - tjetrin, bëjnë dashuri. Vërtet, një çudi e madhe është kjo punë, nuk mund të thuhet me gojë sado të përpiqesh, po nuk u vajte afër, t’i ndiesh e dëgjosh kur kuvendojnë me të mërmëritur.
Fytyra i kishte marrë pamje të këndelltë, sytë i shkëlqenin, nga tërë qenia i buronte një nur e melodi qiellore. Ledhatonte me fjalë e zemër të qëruar zonat e ndara të drurëve sipas lartësisë mbi lumë. Ahet i kishte për zemër, i donte përmbi të tjerët.
- Sinori i halorëve firon dhimbshëm, me turp të madh. Si ore ua lenë vendin në dorë ca barishteve hollake, që nuk ta mbushin fare syrin, dorëzohen për turp të Zotit? Të thuash ti frikohen ata drurë të gjatë e të fuqishëm sa më s’ka përpara ca fijeve bari që tundin kokën tërë nojma e buzëqeshje tallëse. Ja, në majë të Gurit tërë faqja e gjerë nuk ka asnjë dru për be të mbrohesh nga egërsirat, po vetëm bar ngado të hedhësh sytë. Ti e shikon vetë si duket mali, qeros, biçimsëz e qesharak për të qarë hallin. A e sheh or mik si venë këto punët e pyllit nga anët tona?!
Mbaroi i lodhur ligjëratën e gjatë, pastaj u mblodh si i zënë në faj. Heshta edhe unë i mallëngjyer nga pamja e pazakontë që përshfaqej në tërë hapësirën dhe fjalët e tij plot nur, mbushur me lëngun e jetës, gjalluar nahijes rrëzë Gurit të Topit.
Në tërë këtë bukuri sa të lot mendja, përmidis pishave, bredhave dhe aheve të veçuar, matanë Grykës së Gurit, kanë mbirë ca shtëpi me çati të pjerrëta, disi larg njëra - tjetrës, sikur duan shumë hapësirë të marrin frymë lirisht pa penguar. Çdo udhëtar si puna ime s’ka si të mos habitet me këtë fshat të largët në fund të zonës së banuar dhe në fillim të malit të lartë, kufi me pyllin, kufi me egërsirat.
Jolla u përshfaq me zor, fshehur nga sytë e kureshtarëve, mes pyllit dhe relievit të thyer. I ngjante kameleonit të përshtatur mrekullisht mes drurëve të shumtë, shpërndarë në tërë sipërfaqen përmbi lumë. Hera e parë që e shikoja, ndonëse pata dëgjuar për ato banesa të largëta, përtej Grykës së Gurit.
Si vallë janë ndërtuar shtëpi këtu, kur ka sheshe të tjera më të afërta? Ç’i ka shtyrë kaq larg? Kur janë vendosur në këto vise fshehtarake të thella? Nga kureshtja e zjarrtë, e paduruar, pyetjet nuk kanë fund, aq sa bukuritë e fshatit të largët mes pyllit të virgjër.
Breshërisë së pyetjeve të mia, shoqëruesi iu përgjigj me një tundje enigmatike të kokës.
- Sa për banesat e njerëzit mos më pyet mua. Më mirë se xha Zërja s’ka njeri në botë ta rrëfejë historinë e tyre. Është nga të gojës ai, mjaltë nxjerr, s’matesh kollaj me të.
Nuk e mora vesh tamam ç’deshi të thotë me shprehjen “ të gojës ”, po ai kishte folur më shumë nga sa duhej, ndaj u mblodh në guackën e heshtjes si kërmill i trembur.
Në hyrje të fshatit më priti mësuesi, serioz e i pashëm. Pasi u ngjatjetuam sipas zakonit, me shtrëngime duarsh dhe rrahje shpatullash, morëm drejt shkollës. Një tufë fëmijë faqekuqë të zhurmshëm na përshëndetën ngrohtësisht. Më vështronin të heshtur plot respekt mua, të panjohurin. Njëri, më i rritur, se ç’u pëshpëriti të tjerëve, teksa shikonte vazhdimisht nga ne.
Fjalët misterioze i topitën të tjerët. Më vështronin të habitur. Secili më përfytyronte sipas imazhit të vet të shformuar. Nuk u doli si e patën imagjinuar, teksa vështronin një burrë të zakonshëm, prandaj çudia shpalosej pa droje në tërë qenien e tyre fëmijërore. Nuk më janë larguar kurrë nga vetëdija ata vogëlushë të lektisur me sytë xixa, plot kureshtje dhe dëshirë për të mësuar të fshehtat e botës së madhe, përtej vendit të tyre të veçuar, të largët.
Në mbarim të asaj dite të lagur nga shirat e fundvjeshtës bujtëm në shtëpinë më të madhe të fshatit. Te porta e jashtme më priti miqësisht krahëhapur një burrë kockëmadh, me fytyrë shprehëse dhe sy të zjarrtë. I drejtë, i gjatë, ishte nga ata që këtyre anëve u thonë “ i thatë po i thantë ”. Ndërmenda fjalët e shoqëruesit.
- Ai duhet të jetë, - regëtiva me një shpresë të turbullt, tunduese.
Xha Zërja ishte burrë i rrallë, nga ata që ke qejf t’i takosh sa më shpesh dhe t’i kujtosh përherë. Në fund të darkës, rreth sofrës së madhe, pasi kishim pirë nga një okë raki, kënduam e folëm për hallet e dertet e kohës, e pyeta plakun e mirë për punën e këtij fshatit të tyre ngulur kaq larg mes pyllit me pisha e bredha, shtyrë thellë përfund Gurit të Topit.
U mendua një copë herë i befasuar. Nuk priste të shkartisja plagën e hershme, me të cilën kishte jetuar gjatë si një i gjymtuar me sëmundjen e pashëruar. Mbi ballin e rrudhur, mendime të ngarkuara lëvrinin në trajtë gjarpërinj dhe trazonin kujtime të trishta. U ngrit, çeli portën e madhe.
- Po e le hapur, - më tha - natën trokasin shpirtrat e atyre që kanë vdekur kohë më parë në Poroçan.
Pas këtij riti, me pamje rrëfimtari, sy të perënduar dhe zemrën copë - copë, tregoi historinë e çuditshme të vendit. Dëgjova i mahnitur të më fliste për të parët e tij ikur nga kjo botë, sikur i prekte ngadalë të mos i lëndonte, i përkëdhelte me dashuri të kulluar. Emrat, hijerëndë në madhështinë e tyre, kapërcenin terrinën e kohës dhe shpërfillnin zezonën e madhe. Ashtu, pleqnar i fjalës së vjetër, zhvirgjëronte murgërimin e thinjur, nxirrte stërgjyshët e zhytur në vetminë e largët, në një rrëfim metaforë, histori e dramë, kujtesë e ardhmëri. Hera - herës sytë i lotonin, teksa zëri merrte nuanca dhe ngjyrë nga vetë rrëfimi. E folura e veçantë tingëllonte si këngë, me një melodi të rrallë magjike, të padëgjuar ndonjëherë më parë. Zëri i thellë gurgullues i ngjante burimit me ujë aq të kthjellët, sa përfund tij duken gurët e larë, tek rrezëllijnë në dritën e pakët të muzgut të përjetshëm.
- Më trazove plagë të rëndë, mërguar gjatë, jo pak po prej një shekulli e gjysmë, - nisi të tregojë me zërin mjaltë e shkuar mjaltit.
Shpalosi me qartësi të habitshme plagët, tjerrë thellë nëpër mote. Ngjarjet dilnin prej shpirtit, sikur i tërhiqte zvarrë me çengel nga një pus i thellë pa fund e pa anë. Ku e ku fjalët e tij, përpara kallzimit tim varfanjak.
Poroçani ka qenë fshat i vjetër i strehës më të populluar rrëzë Valamarës. Ehe, fshat them unë! Jo vendbanim dosido or jo, po krahinë e tërë, me njerëz të mençur e punëtorë, gra për kokën e grave, të hijshme sa s’thuhet dot me fjalë. Apo s’ishte vend i bekuar me tërë të mirat. Tokë sa të duash, ujë për kokën e ujit, brisk i ftohtë, bari mbulonte koriet dhe shpatet e maleve, gjë e gjallë nuk numërohej. Edhe qumësht dallëndysheje po të kërkoje, gjeje në Poroçan. Përmbi fshat Kurora e Valamarës rrezëllinte dimër e verë, dimrit nga dëbora e pasosur, verës nga rrezet e diellit të vajtur e zemërak si ndonjë plak gërnjar.
Kapedan Jaçja, i pari i fisit Jolla, me emër të rëndë në ato vise, drejtonte me dorë të hekurt Poroçanin. Nuk pati bërë vaki kurrë t’i hante hakun njeriu. Zemrën na ( bëri një hark të gjerë me krahë ), sa të kaut e kishte. Ama mjerë ai që i binte në qafë njerëzisë, e pickonte gjarpëri, e hante grera or zotëri i mirë, ja kështu si të them unë ka qenë. Kur bënte emër Jaçe Jolla kështu e ashtu, do të bëhej se s’bën, të vinte mirë a s’të pëlqente, në daç me dashje a në daç me të keq. Apo s’të kish një mjekër të bardhë si çudi gjer në fund të pëqirit. Me sy që i shkrepëtinin, vetulla kaleshe, ballë të lartë si prej mbreti, i gjatë, tërë lezet, kishe qejf ta shikoje, nur e mirësi lëshonte ngado.
Hataja ngjau kur gjithçka shkonte si jo më mirë. Babai im, ndjesë pastë, as emrin nuk i kujtonte Adem agos, mostrës së pështirë të atyre anëve. Një ditë të vjeshtës së tretë, se listopadh a shënëndre, diku midis tyre, ( im atë nuk e mbante mend mirë ), i dërgon haber Jaçes.
- Ti e di, Dovleti më ka ngarkuar të mbledh xhelepin në anët e tua. Kaq për kaq, e nxirte hesapin mysybet barrë drithi, leshi e mishi, sa fshati nuk i gazitte dot kurrë.
- Mblidhi sa më parë se për dhjetë ditë si sot më ke aty. Bëj gati edhe kafshët e samarit t’i nxjerrin gjer në udhën e karvanit.
Se mos pati mbledhur ndonjëherë taksa nga ato anët tona i huaji thua ti? Pako gjë, pothuaj hiç fare. Ngarko këtë bej e atë aga, ky është më i zoti prej atij tjetrit, po për të nxjerrë gjë, ëhë, bishtin e lugës merrnin. Dhjetarët vinin e iknin me bisht ndër shalë si qentë e rrahur. Arrinin në fshat me daulle, të thuash se këta bënin hyqëm, nxirrnin ujë të zi. Së fundi ia mbathnin me turp kokulur dhe hasmit të largët i çonin opingat. Ama e dinte qafiri, Poroçani kishte çdo gjë, ndaj nuk iu nda, o të bëhej e tija, o rashë e vdiqa.
Murrëtohet kapedani, kërcet dhëmbët mos o zot, mjekra e bardhë i dridhej si ta kishin zënë shtatë palë ethe. U kthehet me tërsëllëmë të dërguarve.
- Ç’e pandeh Poroçanin Adem agua, ndonjë çiflig të tij a si? I thoni as morrat nuk i japim, turku po të dojë le të vijë t’i marrë vetë.
Pastaj mblodhi burrat në kuvend.
- Më çoi haber Adem agua për taksat e të huajit dhe unë ia ktheva përgjigjen si e mendova e si e kërkonte i paudhi.
Shumicës i pëlqyen fjalët e plakut, po aty - këtu disave nuk u erdhi mirë. Se përse, kuptohej, mbanin anën e tjetrit.
- Mirë o mirë, po Ademi i zi ka turqit prapa. Ata bëjnë kërdinë kudo shkojnë, nuk është kollaj të hahesh me ta, - foli si me përtesë njëri prej tyre nga të pleqësisë.
Jaçes i iku boja e fytyrës, u kreshpërua jo aq nga ato që tha se sa nga mënyra paraqende si foli tjetri. Me demek kot që harxhon frymën or kapedan, me aganë nuk matesh dot. Ashiqare, bedel i Adem Agos. A duronte gjer më aq plaku?! E dinte, ca fise në Poroçan mezi e pranonin hyqmin e tij. Pse Jollat të na komandojnë jetë e mot, jo po ka fise të tjera me shumë dyfeke e ku ta di unë se çfarë. Ama hapur nuk dilnin se i pinte e zeza, shtatë u shkonte nga Jaçe Jolla. Jo një herë e kishin lënë në baltë përballë hasmëve të vendit.
Të gjitha këto i shkoi nëpër mend. Priti sa folën të gjithë, pastaj mori vendim.
- Ne nuk i japim asgjë. Po të dojë e po t’ia mbajë le të vijë. - Ti, - iu drejtua hafijes, - të vesh që nesër t’i çosh Adem agos vendimin tonë.
Tjetri u mblodh nën vete, u shtrembërua si nepërkë helmuese nga ato të lumit, ama nuk bëri zë. E dinte mirë ç’i ngjante po ta zgjaste fjalën me Kapedanin.
Dhjetë ditë më vonë Adem agua me ndonja shtatëdhjetë a më shumë burra të armatosur çatisi, sikur vinte në mall të babait. Jaçja, në mes të sheshit, aty te Rrapi i Madh, vetëm me tre burra. Rrinin e bënin muhabet për shtatë palë qejfe, tërr se ua bënte syri. Kuvendonin për motin, jo po thatësirë e madhe, po thahet bereqeti, a do të bjerë shi, dimri sivjet nuk po qaset e të tjera si këto. Demek tërti - vërti, nuk ta kemi frikën aga, po mblidhi rripat e ik nga ke ardhur.
Afrohet Ademi mbi një pelë të zezë hergjele. Mustaqet e gjata përdredhur gjer sipër mbi vetull, dyfekun në dorën e majtë, dy kobure sermi në brez. Burrë katalla, çehresëz ishte, nga ata që nuk e lenë përgjysmë të përpjetën sado e thiktë të jetë. Prapa, të bindur si manare, e ndiqnin burra nursëzë hipur mbi kuaj, me armët kryqëzuar në kocakët e samarit.
Ama se i përfilli Jaçe Jolla? Hiç ore, hiç fare, të thuash ti se po vinin ca kalamaj apo gra me buki në krahë, jo burra të armatosur gjer në dhëmbë.
- Kapedan Jaçe, - erdha për atë muhabetin që të kam çuar haber, - i tha me kapadaillëk Adem agua, rrethuar nga bylyku i burrave hijerëndë.
- Përgjigjen ta kam dërguar dy herë, - ia ktheu Kapedani pa luajtur nga vendi. - Pastaj, kur vjen tjetri në shtëpi, më parë jep vaktin, më tej nget kuvendin. Nga anët tona kështu e kemi zakon, or hyzmeqar i turkut.
E rëndë kjo, s’kishte ku të vinte më. U nxi Adem agua, i zbriti pelës dhe vështroi nga të gjitha anët i menduar, i vrejtur. Nuk i pëlqeu guximi i krisur i Jaçes. Edhe frikën e ndonjë kurthi e mendonte. Ama nuk mund të turpërohej përpara njerëzve. Me një fjalë të tij, mor po me një shenjë, ata bënin hatanë.
 Mori kurajë, iu afrua kapedanit i pizmosur. Zgjati dorën ta zinte për mjekre, po krahu i mbeti në ajër. Me shpejtësi rrufeje, siç nuk e priste as Ademi, as të tjerët, thika e Jaçes u ngul gjer në myrynë prej briri, i shkoi tejpërtej barkut. Gjaku shpërtheu çurk, skuqi trungun e Rrapit të Poroçanit, arma i ra nga dora. Pothuaj në çast mbinë nga dheu dyzet burra me dyfekët e mbushur. Trimat e Adem agos u zunë mos me keq, si lepuj në çarkun e Kapedanit për turp të Zotit. Filloi një luftë e dëshpëruar. Të ardhurit pa komandat rezistonin si mundeshin, po rrethuar nga të gjitha anët, nuk e kishin yryshin e parë.
Jaçja, pas trungut të gjerë të Rrapit, vështroi të tijtë dhe pa vetëm jollat, që përparonin me guxim, të tjerët se nga shtinin fshehur nëpër gurët e lëmit. Trimi, si trimat, e ka emrin e madh po jetën të shkurtër. Pas një sahati trembëdhjetë burra të sërës së tij përpëliteshin në pellgje gjaku. Dy herë më shumë vërçënj hanin dherin e lëmit.
Jaçe Jolla u përdrodh si të kishte ftohtë. Mbërdhima e acartë e mblodhi të gjithin, hyri gjer në thelb të shpirtit. Përpëlitej ai burrë i patrembur kurrë ndonjëherë dhe lotët i piqeshin në fund të mjekrës së gjatë. S’i thoshin shaka, hataja qe e mynxyrshme. Nga tërë burrat e fisit të tij mbeti gjallë vetëm ai. Nuk i duhej më jeta. Doli në shesh, si ndonjë shenjtor a baba nga ata të teqesë. Të habitur, me sytë na, të dy palët ndërprenë të shtënat.
- Hidhni armët dhe mbathjani, - u sokëlliu me tërë gurmazin mbeturinave të Adem agos.
Ngritur në këmbë me atë mjekër të bardhë të argjendtë, shpërndarë gjoksit të gjerë dhe thikën e gjakosur në dorën e djathtë, u kalli datën. Pa thënë asnjë fjalë, lanë dyfekët dhe ikën nga sytë këmbët. Askush s’u kujtua për trupin e Adem agos dhe kufomat e tjera ndehur tej e tej lëmit në Poroçan, shtrirë nën krahët e gjera të Rrapit të Madh.
Sytë e lëngëzuar të Xha Zëres thoshin shumë më tepër se fjalët që rrokulliseshin si ndoca gurë të rëndë në humnerë. Vazhdoi të rrëfente me dhimbje të thellë, kërrusur më dysh nga pesha e ngjarjes së lashtë, të rëndë sa Skrepi i gurtë.
Po atë natë varrosën me kujë e lotë të vrarët. Përkrye trembëdhjetë tumave të dheut të freskët vendosën nga një gur të madh me shenjat e të vrarëve. Të nesërmen karvani i grave dhe fëmijëve ndiqte pas Kapedanin në një rrugë të gjatë, pa kthim.
Dy ditë e dy net udhëtoi fisi ynë gjer mbërriti në këtë vend të shenjtëruar nga dora e Zotit. Tokat ishin të Shën Marenës, i qofshim falë. Ja, shikoje vetë nesër kur të dalësh që këtej. Manastiri mbretëron sa të ha syri tej e tej. Nuk e di kush i mbrojti nga egërsia e të huajit, vendi i fshehur apo vetë Virgjëresha e bekuar. Turqit nuk ua gjetën gjurmët kurrë. Në Poroçan bënë kërdinë, po asnjeri nuk dinte të thoshte ku vajti kapedan Jaçe Jolla me fisin e tij të mpakur.
Kështu or mik i dashur u ngulën të parët tanë në këtë vend. Edhe emrin i vunë Jollë. Me pas erdhën fiset e tjera e u bashkuan me tanët. I pari i Shën Marenës u dha tokë, i bëri bujq të Manastirit. Mot pas moti fshati u shtua, e shumua me njerëz e gjë të gjallë. Ama të dhjeta asnjëherë nuk i dhanë të huajit.
Ja kështu ka ngjarë.
- Jolla është e shenjtë, - përfundoi me sytë e mëdhenj të ujëzuar, ku lexohej qartë dhimbja dhe krenaria, - është e përkëdhelura e Shën Marenës, mikeshë e pyllit dhe qiellit. Kushedi, mund ta shkruash. E zeza në të bardhë mbetet, fjalët i merr era.
Një buzëqeshje e mrekullueshme endej e pafajshme mbi tërë qenien e Xha Zëres. Lotët rrokulliseshin mbi mollëzat e rrudhura si margaritarë dhe shkëlqenin me mijëra shkëndijëza shumëngjyrëshe në dritën e dobët të dhomës. Nuk i fshihte, as kishte turp ai burrë i vjetër. Më shumë se rrëfimi, kullonte malli i thinjur, plasaritur nga kujtimet. Ndihej i çliruar prej një barre të madhe që e zvarriste nëpër mote pa fund nga njëri brez te tjetri.
Kërciti dera e jashtme. Buisën shkulma ere të freskët që i përkëdhelnin butësisht ballin e rrudhur, sytë e ndriçuar nga një dritë e brendshme misterioze dhe leshrat e bardha të rralluara. Ajri i dhomës fëshfërinte ngadalë. Të gjithë mbajtëm frymën të ngashëryer. Plaku u ngrit në këmbë me nxit.
- Erdhën, - tha, - sa më kishte zënë malli!


(Votes: 1)

Write Your Comment
Your Name:
Your Email:
Security Code:
Title:
Comment:




  • Su
  • Mo
  • Tu
  • We
  • Th
  • Fr
  • Sa
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12
  • 13
  • 14
  • 15
  • 16
  • 17
  • 18
  • 19
  • 20
  • 21
  • 22
  • 23
  • 24
  • 25
  • 26
  • 27
  • 28
  • 29
  • 30
  • 31
  •  
  •  
  •  
  •